Assalomu alaykum, onajon! Yaxshimisiz? Men yaxshiman, tug‘ilishimga judayam oz vaqt qoldi. Sizga aytishim kerak bo‘lgan bir gapim bor: men ba’zi nuqsonlar bilan, yorug‘ dunyodagilar tili bilan aytganda nogiron bo‘lib tug‘ilaman. Ammo buning uchun hech kimning oldida boshim egik bo‘lmaydi, birgina sizdan tashqari…
Sizdan uzr so‘rayman…
Kutganlaringizning hammasiga javob berolmasligim uchun…
Qo‘shnilar bolalarini men bilan birga o‘ynatishni xohlashmagan paytlarda chekadigan iztiroblaringiz uchun…
Men sababli eshitgan, qulog‘ingiz ostidan ketmay qalbingizni poralaydigan “Bolamas, butun umrga yetadigan tashvish tug‘ding”, kabi gaplar uchun…
Do‘konma-do‘kon yurib, velosiped qidirishning shirin zavqlarini his etish o‘rniga, nogironlar aravachasi axtarishning azobiga ro‘baro‘ qilganim uchun…
Siz chaqirilmay qolib ketadigan to‘y-ma’raka, tadbirlar uchun…
Yoki chaqirilsangiz ham, meni tashlab borolmaydigan yig‘inlar uchun uzr so‘rayman, Onajon!
Sizdan bir iltimosim ham bor: mendan voz kechmang! Va esingizdan chiqarmang:
Quvvatsiz oyoqlarim bilan zinapoyalardan chiqishim mashaqqatga aylansa ham, meni ko‘tarib chiqarishga urinmang. Mayli, to‘siqlarni birgalikda yengaylik, ammo qo‘llarimdan tutmang. Yordam berishni istasangiz, yuqoriga chiqing va “Kel!” deng. Balki uddalashga qiynalib, alamimdan yig‘larman. Ammo shunda ham pastga tushmang, aksiga, meni olg‘a chorlang. Shunday qilmasangiz, hech qachon kuchli bo‘lolmayman.
Quloqlarim yaxshi eshitmagani uchun gapirishga o‘rganishimga ancha muddat kerak bo‘lar, balki… Biroq, onajon, umidingizni uzmang, men bilan ko‘proq gaplashing, jim bo‘lib olmang. Qo‘shiqlar kuylang, kitoblar o‘qib bering, shunday qilmasangiz… hech qachon gapira olmasligim ham mumkin…
Hamisha e’tiborda bo‘lishim kerakligini imtiyoz bilib, injiqlik, qaysarlik qilsam, menga “Yo‘q!” deya oling. Rahm-shafqatingiz hamma istaganlarimni bajarishga undamasin. Meni quvontirganingizdek, yig‘lata biling. Yig‘lasam ham, meni oyoqda turishga majbur qilingki, kelajakda birgalikda yig‘lamaylik.
Balki… dunyoga kelganimda boshqalardan yuzu ko‘zim, a’zolarim boshqacha bo‘lar, chiroyli ko‘rinmasman… Lekin siz menga doim muhabbat bilan qarang. Shunday qilingki, oynaga qaraganimda hammaniki singari nuqsonsiz chehrani ko‘ra olay…
Balki boshqa bolalardek bir narsani tezda tushunolmasman, anglolmasman. Biroq siz tushuntirishdan erinmang, Onajon, yuz martalab takrorlang. Bo‘lmasa shundayimcha o‘tib ketishim ham mumkin.
Yana bir gap, bu satrlarni o‘qiyotganda, ko‘zyosh to‘kmang, xo‘pmi? Chunki men bularni yozayotib aslo yig‘lamadim. Axir, siz mening onamsiz, Onajonimsiz, shunday emasmi?!
Irfon taqvimidan
Ovqatlanish paytida, ayniqsa, bolalarga multfilm qo‘yib berib ovqat yedirish ovqat hazm qilish tizimi buzilishiga, semirishga va bola rivojlanishining sekinlashishiga olib keladi.
Ushbu odatning asosiy zararlari:
1. To‘yish va och qolish signallarining buzilishi: Miya butunlay multfilmga qaratilgani sababli, oshqozondan kelayotgan “to‘ydim” signalini qabul qilmaydi. Bu kelajakda semirish yoki aksincha, surunkali vazn yetishmovchiligiga sabab bo‘ladi.
2. Ovqatning ta’mini his qilmaslik: Bola nima yeyayotganini, uning ta’mi shirin yoki sho‘rligini, issiq yoki sovuqligini anglamaydi. Buning oqibatida unda sog‘lom ovqatlanish madaniyati shakllanmaydi.
3. Chaynash va yutish refleksining sustlashishi: Ekranga tikilib qolgan bola ovqatni yaxshi chaynamay yutadi yoki og‘zida uzoq vaqt ushlab turadi. Bu esa tishlarning chirishiga va oshqozon-ichak kasalliklariga (dam bo‘lish, qabziyat) yo‘l ochadi.
4. Nevrologik va diqqat muammolari: Tez almashadigan kadrlar bola asab tizimini toliqtiradi. Natijada bola real hayotda diqqatini bir joyga jamlay olmaydigan, tez achchiqlanadigan bo‘lib qoladi.
5. Ishtahasizlik va injiqlikning ortishi: Ota-onalar “telefon qo‘ysam ko‘p yeydi” deb o‘ylashadi, lekin aslida bola faqat ekran uzatilayotgandagina ovqatlanadigan majburiy odatni (refleksni) orttirib oladi. Telefon olib qo‘yilsa, umuman ovqat yemay injiqlik qiladi.
Ota-onalarga tavsiya
1. Ovqatlanish vaqtida telefon, planshet va televizorni o‘chiring.
2. Oila a’zolari bilan bir dasturxon atrofida ovqatlanishga harakat qiling.
3. Bolangiz bilan suhbatlashing, taom haqida gapiring va uni mustaqil ovqatlanishga rag‘batlantiring.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam taomlanish paytida butunlay sukut saqlamaganlar, balki sahobalari bilan go‘zal va foydali suhbatlar qurib, birgalikda ovqatlanganlar. Shu bois, Islom madaniyatida ovqat ustida yaxshi gaplardan gapirish sunnat amallardan hisoblanadi.
Davron NURMUHAMMAD
Ma’lumotlar linki:
1. https://mylittlescholars.com.au/disadvantages-of-watching-tv-while-eating
2. https://www.jewelautismcentre.com/blog-detail/does-watching-mobile-while-eating-affect-a-childs-brain-development
3. https://yourkidstable.com/turn-off-tv
4. https://yebonutrition.com/2025/12/29/are-screens-at-mealtime-always-bad-for-kids
5. https://famedico.com/is-it-good-to-use-mobile-phones-or-tv-while-eating
6. https://www.parentcircle.com/should-children-be-allowed-screen-time-watching-tv-while-eating/article
7. www.mayoclinichealthsystem.org/hometown-health/speaking-of-health/children-and-screen-time