Kecha, 19 dekabr kuni diniy idorada xorijiy mamlakatlarning O‘zbekistondagi elchilari va diplomatlari bilan Islom sivilizatsiyasi markazi hamda Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazining maqsad va vazifalari to‘g‘risida davra suhbati bo‘lib o‘tdi.

Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Shoazim Minovarov O‘zbekiston azaldan islom ilm-fani va madaniyati markazi bo‘lgani, ilohiyotda Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Bahouddin Naqshband, aniq va tabiiy fanlarda Muhammad Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Ali ibn Sino kabi ko‘plab allomalar musulmon va jahon tamadduniga salmoqli hissa qo‘shganlarini ta’kidladi. U musulmon renessansi davriga asos solgan ulug‘ ajdodlarimiz tomonidan bitilgan va dunyoni hayratga solib kelayotgan ilmiy merosni o‘rganish, uni yosh avlodlarga yetkazish, Islom dinining asl mohiyatini jamiyat a’zolariga tushuntirish maqsadida, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyev Islom sivilizatsiyasi markazini tashkil etish to‘g‘risida qaror qabul qilganini ma’lum qildi.
Sh.Minovarov ushbu markazda ulkan muzey, yirik kutubxona va qo‘lyozmalar fondi tashkil etilishi, qadimiy qo‘lyozma va toshbosma kitoblar, osori-atiqalar, tarixiy mazmundagi video va foto hujjatlar alohida joy olishini atroflicha tushuntirdi. U o‘z so‘zida O‘zbekiston Islom akademiyasi tashkil etilgani, mamlakatimizda ziyorat turizmini rivojlantirish bo‘yicha qilinayotgan keng ko‘lamli sa’y-harakatlar to‘g‘risida ham ma’lumot berdi.
Muloqotda Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktori Shovosil Ziyodov bugungi kunda 6 gektar maydonda markaz qurilishi jadal davom etayotgani, shuningdek, hadisshunoslik oliy maktabi ham barpo etilayotganini ta’kidladi. Ushbu markaz binosida hadis, kalom va qiroat ilmini o‘rganishga mo‘ljallangan xonalar, qo‘lyozmalar kutubxonasi, mo‘jaz muzey tashkil etilishini ma’lum qildi.
Imom Termiziy xalqaro ilmiy tadqiqot markazi direktori Ubaydulla Uvatov davra suhbatida so‘z olib, Surxondaryo viloyatida qurilayotgan ushbu markazda Islom dini, Qur’oni karim va hadis ilmining mohiyatini, hadisshunoslik maktabining ilmiy-ma’naviy asoslarini, Imom Termiziy hamda termiziy allomalar merosini chuqur o‘rganish va keng targ‘ib etish, ilmiy ma’ruzalar tashkil etilishini bildirdi.
Rossiya Federatsiyasining O‘zbekistondagi favqulodda va muxtor elchisi Vladimir Tyurdenov Islom Hamkorlik Tashkilotining Ostona sammitida O‘zbekiston Rahbari tomonidan juda ko‘p xayrli tashabbuslar ilgari surilganini ta’kidladi.
Misr Arab Respublikasining O‘zbekistondagi elchisi Amani al-Itr xonim O‘zbekiston ilmlar markazi, alloma va avliyolar zamini ekani, tashkil etilayotgan ilmiy-tadqiqot markazlaridan misrliklar mamnun ekanini bildirdi. Ushbu markazlarda arab tilini o‘rgatish va Misrdagi ta’lim va ilm muassasalari bilan hamkorlik qilish ishlarida yaqindan ko‘mak berishga tayyor ekanini izhor qildi.
Shuningdek, Ozarbayjonning O‘zbekistondagi elchisi Xuseyn Guliyev, Qozog‘istonning O‘zbekistondagi elchixonasi birinchi kotibi Tuyakbayev Mursal-Nabi ham o‘z fikr-mulohazalarini bildirdilar.
Uchrashuv yakunida O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Usmonxon Alimov hazratlari so‘z olib, diyorimizdagi din sohasida o‘zgarishlar, yangilanishlar Yaratgan Parvardigorning in’om etgan ne’matlari ekanini ta’kidladilar. Muftiy hazratlari hozirgi kunda qo‘shni va xorij mamlakatlari bilan hamkorlik aloqalarini rivojlantirish yo‘lida qator amaliy harakatlar bo‘layotgani va bundan keyin ham hamkorlik aloqalarini taraqqiy ettirishga tayyor ekanlarini ma’lum qilib, muloqotda ishtirok etganlari uchun xorij mamlakatlari elchilari va diplomatlariga minnatdorlik izhor qildilar.
Tadbirda Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi O.Yusupov ishtirok etdi.
Uchrashuv do‘stona va samimiy ruhda o‘tdi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Matbuot xizmati
Bu oyat taqvodorlarga va’da qilingan jannatni sifatlab berish ma’nosida bo‘lishi mumkin. Oyat “taqvodorlarga va’da qilingan jannat kofirlarga va’da qilingan do‘zaxga o‘xshash bo‘ladimi?” degan ma’noda bo‘lishi ham mumkin. Ya’ni jannat bilan do‘zax birbiriga o‘xshash emas.
Alloh taolo boshqa bir oyatda jannat haqida bunday marhamat qiladi: “Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli: ichida aynimagan suvli anhorlari, ta’mi o‘zgarmagan sutli anhorlari, ichuvchilar uchun lazzatbaxsh xamrli anhorlari, musaffo asalli anhorlari bor. Ular uchun unda barcha mevalar va Rabbilaridan mag‘firat bordir. Ular do‘zaxda mangu qoladigan, o‘ta qaynoq suv bilan sug‘orilib, ichaklari titilib ketadigan kimsa (kofirlar)ga o‘xsharmidi?” (Muhammad surasi, 15-oyat).
Alloh taolo bu oyatda bunday demoqda: “Sifati shunday doimiy ne’matlar ichra bo‘lgan kishilar mudom azoblanadigan, sifatlari ana unday bo‘lgan kimsalar kabi bo‘lurmi?” Ya’ni jannatiylar do‘zaxiylar kabi bo‘lmaydi. Shundan oldin kelgan oyat ham ushbu oyatga qiyos qilinadi.
“Uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari doimiydir”. Ya’ni jannatning mevalari doimiy bo‘lib, aslo tugab qolmaydi. Ular dunyo mevalari va uning ne’matlariga o‘xshamaydi. Dunyo mevalarining har qanday turi vaqti bilan tugab qoladi. Shuning uchun ham Alloh taolo oxirat jannatining mevalari va undagi jamiki ne’matlar uzluksiz, doimiy ekanini hamda kofirlarga oxiratning azobi ham bardavom ekanini xabar qildi.
“Va soyalari…” Alloh taolo jannatning soyasi ham uzluksiz ekani, unda botishi bilan soyasi ham yo‘qoladigan quyosh bo‘lmasligini bayon etib, undagi barcha ne’matlarning davomiyligi va manfaatli bo‘lishini bildirdi. Soyada manfaat bor, lekin zarar yo‘q, quyoshda esa foyda bilan birga zarar ham bordir. Xuddi shunday, dunyo hayotida barcha narsalarda foydali taraflari bilan birga zararli jihatlar ham bo‘ladi. U ne’matlar kelishi vaqti bilan to‘xtab, zavol topadi. Alloh taolo oxiratdagi soya, jannatdagi barcha ne’matlar zararsiz, uzluksiz, boqiy bo‘lishini va ular dunyodagi soyaga va ne’matlarga o‘xshamasligini xabar qildi.
“Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Bu oyat ning zohirini e’tiborga oladigan bo‘lsak, go‘zal oqibat shirkdan saqlanganlarga bo‘lishi aytildi. Chunki Alloh taolo kofirlarning oqibati do‘zax ekanini zikr qildi. Ya’ni ular ning oqibati, jazosi do‘zaxdir. Jannat esa shirkdan saqlanganlarning mukofotidir.
“Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Yoki ushbu iboraning ma’nosi: “Taqvo qilganlar ning oqibati jannatdir, kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”.
Mufassirlardan ba’zilari Alloh taoloning “Bu taqvo qilganlarning oqibatidir” oyatining ma’nosini bunday bayon qiladi: “Ularning amallari, yaxshiliklarining oqibati jannatdir. Alloh taoloning yagonaligiga kufr keltirgan kimsalar amallarining oqibati esa do‘zaxdir”.
Imom Abu Mansur MOTURIDIYning “Ta’vilotul Qur’on” asaridan
Abdulatif ALLOQULOV tarjima qildi.
“Hidoyat” jurnalining 2025 yil 9-sonidan
http://hidoyatuz.taplink.ws