Sayt test holatida ishlamoqda!
31 Avgust, 2026   |   18 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:25
Quyosh
05:48
Peshin
12:23
Asr
17:03
Shom
19:02
Xufton
20:21
Bismillah
31 Avgust, 2026, 18 Rabi`ul avval, 1448

Payg‘ambarimizning sahobalarni tarbiyalash uslublari

05.12.2016   1949   7 min.
Payg‘ambarimizning sahobalarni tarbiyalash uslublari

Insonning zimmasida o‘z birodariga nisbattan bajarishi lozim bo‘lgan bir necha mas’uliyatlari bor. Bu mas’uliyatni hamma ham his qilib bajaravermaydi. Insonning buyukligi va azizligi o‘z birodari oldidagi mas’uliyatini bajarishi bilan belgilanadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam o‘zlarining muborak hadislarida: «Alloh nazdida do‘stlarning eng yaxshisi, o‘z do‘stiga yaxshilik qiladiganidir»,  deb marhamat qilganlar. (Imom Ahmad rivoyati)  

O‘z do‘sti va yon atrofidagi birodarlarining haqqini to‘la to‘kis ado qilgan inson bu Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam hisoblanadilar. U zot har doim ularga tabassum, ochiq chehra bilan qarar edilar. Boshqalar u kishiga bemalol murojat qilishi va dardini aytishi uchun o‘zlarini ular bilan yaqin tutar edilar. Hech ham birovga qo‘pol momilada bo‘lib, dag‘allik qilmas edilar. Baqir chaqir qilib yurmas edilar. Og‘izlaridan hech ham uyat so‘z chiqmagan. Ba’zi injiq odamlardek hamma narsadan ayb qidirmas edilar. Hech qachon birovni tahqirlamas, jerkimas va ayblamas edilar. Birovni kamchiligi va sirlarini bilishga qiziqmas edilar. Faqatgina savobli foydali so‘zlarni gapirar edilar.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam o‘zlarini sahobalar bilan xuddi do‘stday tutar edilar. Ularga qattiqqo‘llik bilan muomalada bo‘lmas edilar. Ularni o‘zlaridan nafratlantirmas edilar. Ulardan hol ahvol so‘rab iliq munosabatda bo‘lar edilar.

Agar birga o‘tirib qolishsa, har birining hurmatini joyiga qo‘yib, ehtirom ko‘rsatar edilar. Agar biror kishi hojati chiqib biror narsa so‘rab kelsa, yonlarida bo‘lsa, uning so‘raganini berib hojatini chiqarar edilar. Agar u so‘rab kelgan narsani topa olmasalar, shirin so‘z bilan ko‘nglini ko‘tarar edilar. U zotning saxiyliklari va samimiyliklaridan hamma bahramand bo‘lardi. Alloh «Oli Imron» surasining 159 oyatida Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamamning muloyim, mehribonliklarini maqtab marhamat qilib aytadi: «Allohning rahmati sababli (Siz, ey, Muhammad,) ularga (sahobalarga) muloyimlik qildingiz. Agar dag‘al va toshbag‘ir bo‘lganingizda, albatta, (ular) atrofingizdan tarqalib ketgan bo‘lur edilar».

Tavba surasining 128 oyatida esa: «Haqiqatan, sizlarga o‘zlaringizdan (chiqqan), qiyinchiliklaringizdan alam chekadigan, sizlar bilan (hidoyat topishingiz bilan) qiziquvchi, mo‘minlarga mushfiq va rahmdil Rasul keldi», deb marhamat qilgan.

Sahobalarga ta’lim tarbiya berishlari

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam o‘z sahobalariga ta’lim tarbiya borasida ham alohida vaqt ajratib ularni ilmli va insonlarga manfa’ati tegadigan qilib tarbiyalar edilar. U zotning o‘zlari bu borada : «Men sizlarga ta’lim tarbiya berish borasida ota o‘rnidaman», deganlar. (Imom Ahmad rivoyatlari)  

Agar sahobalaridan birortasi  Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning aytgan so‘zlarini yaxshi tushunmaganini sezib qolsalar, unga o‘sha masalani qayta tushuntirib berar edilar. Tushuntirishdan hech ham malollanmas edilar. Shunng uchun namozini xato o‘qigan kishiga namozni ta’limini bergach haligi sahobiy: «Allohga qasamki Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan ko‘ro halimroq va yaxshi muallimni uchratmaganman», degan ekan.

Sahobalari bilan maslahatlashishlari

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning go‘zal xulqlaridan biri, bu u zotning bir ishni qilmoqchi bo‘lsalar, sahobalaridan o‘sha ish xususida maslahat so‘rashlari edi. Alloh « Oli imron » surasining 159 oyatida u zotni shu ishga buyurib: « Ular bilan kengashib ish qiling», deb marhamat qildi.

Abu Hurayra roziyallohu anhu : «Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdek o‘z sahobalari bilan bir ish borasida ko‘p maslahatlashgan odamni ko‘rmadim», dedilar.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ba’zi zodagonlardek insonlarni tabaqaga ajratib, faqatgina o‘z tabaqasidagi boylar bilan o‘tirish kerak, degan tushuncha notog‘ri ekanligini o‘z hayotlarida amaliy ko‘rsatib berdilar. U zot kambag‘allar bilan birga o‘tirib, ularni ehtirom qilar edilar. Uylaridagi ovqatni ahli suffadagi kambag‘allar bilan birga baham ko‘rar edilar.   

 U zot yon atroflaridagi barcha sahobalarga e’tiborli edilar. Agar birorta sahobalarini jamoatda ko‘rmay qolsalar, u haqida so‘rab surishtirar, agar kasal bo‘lib qolgan bo‘lsa, uni ko‘rgani borar edilar.

Agar u zotning xislatlarini gapiradigan bo‘lsak qalam siyohi tugashi mumkinu, lekin u zotning xislatlari tugamaydi. Shu yerda xulosa qilib shuni aytamizki, har bir inson korxonadagi hamkasbi, yonidagi do‘sti, mahallasidagi qo‘shnisi, uyidagi ayoli va bola chaqasiga e’tiborli bo‘lsa, ular oldidagi o‘z vazifalarini mas’ulyatni his qilgan holda bajarsa, u inson o‘zidagi, oilasidagi va butun jamiyatdagi muammolarni osonlik bilan yechib, jamiyatimizni gullab yashnashiga xizmat qilgan bo‘ladi. Axir bejizga Atoqli  faylasuf  Shebol : "Muhammad(alayhissalom)ning  odam  bolasi bo‘lgani butun insoniyatga katta faxrdir. Chunki, u zot ummiy(o‘qish-yozishni bilmagan) bo‘lsa-da, o‘n to‘rt asr avval shunday qonun va asoslarni keltirdiki, biz ovrupaliklar ikki ming sanadan keyin ularning qiymati va haqiqatini anglab yetsak, eng baxtli, eng saodatli nasllar bo‘lamiz", demagan. 

Nurmuhammedova Vasila

Siyrat va islom tarixi
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Fidoyi ajdodlarimiz jasorati – hamisha ibrat namunasi

28.08.2026   26605   6 min.
Fidoyi ajdodlarimiz jasorati – hamisha ibrat namunasi

Mustaqillik bayrami arafasida Vatan ozodligi yo‘lida kurashgan qahramon ajdodlarimizni minnatdorlik bilan yod etamiz, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.

Davlatimiz rahbari matbuot xizmati ma’lumotiga ko‘ra, ularning jasorati bugungi erkin hayotimiz va milliy istiqlolimizning qadrini yanada teran anglatadi.

28 avgust kuni Shahidlar xotirasi xiyoboniga davlat va jamoat tashkilotlari vakillari, ulamolar, nuroniylar va ziyolilar yig‘ildi.

Qatag‘on qurbonlarini yod etish marosimida Prezident Shavkat Mirziyoyev ishtirok etdi.

Vatan fidoyilari haqiga Qur’on tilovat qilinib, duo o‘qildi. Elga osh tortildi.

Xiyobondagi ramziy qabr yonida ham Qur’on tilovat qilindi. Shu yerda davlatimiz rahbarining ulamolar va ziyolilar bilan tarixiy xotirani asrash, qatag‘on qurbonlari nomini tiklash hamda yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash masalalari yuzasidan muloqoti bo‘ldi.

– Shu kunlarda el-yurtimiz bilan birgalikda mustaqilligimizning 35 yilligini katta xursandchilik bilan kutib olyapmiz, – dedi Shavkat Mirziyoyev. – O‘ttiz besh yildan buyon hech kimga qaram bo‘lmasdan, mana shunday tinch va tiniq osmon ostida erkin va farovon yashayapmiz. Bu – katta baxt, bebaho boylik. Shunday ulug‘ kunlarda istiqlol va ozodlik yo‘lida halok bo‘lgan qahramon ajdodlarimizni eslash, ularning xotirasiga hurmat bajo keltirish – muqaddas burchimiz.

Davlatimiz rahbari fidoyi ajdodlarimizning qahramonligi hech qachon unutilmasligi, ularning jasorati xalqimiz uchun hamisha ma’naviy kuch manbai bo‘lib qolishini ta’kidladi.

– Barcha islohotlarimiz markazida turgan “Inson qadri uchun!” degan ezgu g‘oya jasur ota-bobolarimizning ruhlarini shod etish, orzu-niyatlarini ro‘yobga chiqarish bo‘yicha ishlarimizni yanada kuchaytirishni talab etadi. Bu aziz insonlar xotirasi qancha e’zozlansa, bugungi tinch hayotimiz, milliy istiqlolimiz qadri shuncha oshadi, – dedi Prezident.

Keyingi yillarda qatag‘on qurbonlari xotirasini abadiylashtirish va tarixiy adolatni tiklash borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Shahidlar xotirasi xiyobonidagi Qatag‘on qurbonlari xotirasi davlat muzeyi to‘liq rekonstruksiya qilinib, ekspozitsiyasi boyitildi, zamonaviy texnologiyalar bilan jihozlandi. Raqamli tizimlar va sun’iy intellekt yordamida ko‘rgazmalarning ta’sirchanligi oshirildi.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi va barcha viloyatlarda tashkil etilgan qatag‘on qurbonlari muzeylari ham zamon talablari asosida jihozlandi. Ularning fondlari dunyoning turli nuqtalaridan keltirilgan noyob hujjatlar va fotosuratlar bilan boyitilmoqda.

2021-2025 yillarda O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi tomonidan qatag‘on qurboni bo‘lgan 1 ming 200 dan ziyod yurtdoshimiz oqlandi. Joriy yilda sobiq mustabid tuzum davrida nohaq ayblanib, turli muddatlarga qamalgan yoki o‘limga hukm etilgan yana 161 nafar vatandoshimizning nomi oqlandi.

So‘nggi besh yilda jadid bobolarimiz merosini o‘rganishga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjumanlar muntazam o‘tkazib kelinmoqda. Mustabid tuzumda nohaq qurbon bo‘lgan vatandoshlarimizning nomlari aniqlanib, ularning faoliyati, ilmiy va ijodiy merosi o‘rganilmoqda. Yuzlab, minglab fidoyi yurtdoshlarimiz haqidagi ma’lumotlar kitoblar, matbuot va ommaviy axborot vositalari orqali xalqimizga yetkazilmoqda.

Muloqotda o‘tgan asrning 80-yillarida ham minglab vatandoshlarimiz “paxta ishi”, “o‘zbek ishi” degan soxta ayblovlar bilan siyosiy qatag‘onga uchragani qayd etildi. 1983-1990 yillarda 40 ming nafar o‘zbekistonlik tergov qilinib, 5 ming nafari jinoiy javobgarlikka tortilgan. Bugun bu borada ham tarixiy adolat tiklanmoqda. Bunday ezgu ishlar izchil davom ettirilishi ta’kidlandi.

Davlatimiz rahbari dunyoda qurolli mojarolar va siyosiy qarama-qarshiliklar kuchayib, ular bizga yaqin mintaqalarga ham kirib kelayotgani tashvishli ekanini ta’kidladi. Bu yurtimizdagi tinchlikni qadrlash, yanada jips va hamjihat bo‘lib yashashni talab etadi.

– Bizning yo‘limiz – tinchlik, do‘stlik va hamkorlik yo‘li. O‘zbekiston ushbu yo‘ldan hech qachon ortga qaytmaydi, – dedi Prezident.

Bugun yurtdoshlarimiz dunyoning istalgan mamlakatiga emin-erkin borib kelmoqda, O‘zbekiston barcha davlatlar bilan tenglik asosida hamkorlik qilmoqda. Bu mustamlakachilik zanjirlari va “paxta qulligi”dan butunlay ozod bo‘lganimizning amaliy ifodasidir.

Hayot va kelajakni bilim hamda ma’rifat asosida qurish, uzoq-yaqin mamlakatlar bilan do‘stona hamkorlik qilish Yangi O‘zbekiston taraqqiyotining muhim sharti ekani ta’kidlandi. Buyuk jadid bobolarimiz bejiz millatni uyg‘oqlikka, bilim va ma’rifatga chaqirmagan. Ularning kurash va ma’rifat maktabi bugun ham g‘oyat dolzarb ahamiyatga ega.

Shu bois, yoshlarning sifatli ta’lim olishi, vatanparvar insonlar bo‘lib voyaga yetishiga katta e’tibor qaratilmoqda. So‘nggi o‘n yilda oliygohlar soni 77 tadan 205 taga yetkazildi, qabul kvotalari muntazam oshirib borildi. Jahondagi TOP-100 talikka kiradigan oliygohlarda 3 ming 500 dan ziyod farzandimiz ta’lim olmoqda. Maktab va maktabgacha ta’lim tizimlarida ham muhim o‘zgarishlar amalga oshirilmoqda.

– Yoshlarni milliy g‘urur asosida tarbiyalashga alohida ahamiyat berishimiz kerak. Milliy g‘urur – insonning qalbini, yuragini, butun vujudini kuch-g‘ayratga to‘ldiradigan qudratli kuch. Milliy g‘ururi bor odam hech qachon yengilmaydi, – dedi Shavkat Mirziyoyev.

Poytaxtimizda Islom sivilizatsiyasi markazi barpo etildi, Samarqanddagi Imom Buxoriy majmuasi butunlay qaytadan bunyod qilindi, Marg‘ilonda Burhoniddin Marg‘inoniy nomidagi markaz ishga tushirildi. Bular Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot yo‘li – tinchlik, do‘stlik va bunyodkorlik, bilim hamda ma’rifat yo‘li ekanini tasdiqlaydi.

So‘nggi o‘n yilda diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilgan islohotlar tufayli 100 mingdan ziyod yurtdoshimiz hojilik maqomiga ega bo‘ldi. Davlatimiz rahbari diniy jamoatchilik jamiyatda mehr-oqibat muhitini mustahkamlash, yoshlarga to‘g‘ri tarbiya berish jarayonlarida yanada faol ishtirok etishiga ishonch bildirdi.

– Bugun mana shu tabarruk maskanda turib, tinch-osoyishta hayotimiz, erishayotgan yutuqlarimiz uchun Yaratganga behisob shukronalar aytamiz. Mana shunday ozod va farovon kunlarni orzu qilib, armon bilan o‘tgan qahramon ota-bobolarimiz, jasur momolarimizning ruhlari shod bo‘lsin! Yurtimiz tinchlik, taraqqiyot va farovonlik diyori sifatida yanada gullab-yashnasin! Alloh taoloning o‘zi Vatanimizni panohida asrasin! – dedi Prezident.

Ulamolar qatag‘on qurbonlari va Vatan ozodligi yo‘lida jon fido etgan ajdodlarimiz ruhiga duo qilib, yurtimizdagi tinchlik-xotirjamlik, fayzu baraka barqaror bo‘lishini tiladilar. 

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari