Arafa kuni quyosh botgach, shom namozini o‘qimasdan, Muzdalifaga jo‘naladi. Yetib kelib, bu yerda shom va xufton namozi bir azon va bir iqomat bilan jam qilib o‘qiladi. Kim shomni yo‘lda o‘qigan bo‘lsa, qaytarib o‘qiydi. Muzdalifada iyd kuni bomdodddan to quyosh chiqquncha turish vojib. Muzdalifada uning o‘z chegarasida turishga e’tibor berish kerak. Bu yerda duo tasbeh, takbir aytib turishga e’tibor berish kerak. Ayollar, yosh bolalar, qarilar qiynalishdan qo‘rqsalar Muzdalifada to‘xtamay Minoga o‘tib ketishi kerak. Boshqalar quyosh chiqqandan so‘ng Minodan jo‘nashadi.
Ekologiya haqida gapirganda, atrof-muhitni Alloh taolo tomonidan bizga berilgan omonat ekanini tushunishimiz kerak.
Inson tabiatning egasi emas, balki uning himoyachisidir. Qur’oni karimda yer yuzidagi muvozanatni buzmaslik haqida shunday deyiladi:
«Yerni (Alloh xayrli ishlarga) yaroqli qilib qo‘yganidan keyin unda buzg‘unchilik qilmangiz!» (A’rof surasi, 56-oyat).
Tabiatni chiqindilar bilan ifloslantirish, suvni behuda isrof qilish va daraxtlarni sababsiz kesish buzg‘unchilikning bir ko‘rinishidir.
Ekologik madaniyatning eng go‘zal namunasi Payg‘ambarimiz alayhissalomning ushbu hadislarida namoyon bo‘ladi:
«Agar qiyomat qoyim bo‘lib qolsa-yu, birontangizning qo‘lida ko‘chat bo‘lsa, uni ekishga ulgursa, ekib qo‘ysin» (Imom Ahmad rivoyati).
Bu hadis bizga har qanday vaziyatda ham tabiatga hayot bag‘ishlash, ko‘kalamzorlashtirish naqadar savobli ish ekanini o‘rgatadi.
Suv – hayot manbai. Hatto daryo bo‘yida tahorat olganda ham suvni isrof qilmaslikka buyurilganmiz. Bugungi yoshlar suv va energiya resurslarini tejash orqali nafaqat tabiatni asraydilar, balki dinimizning muhim talabi bo‘lgan isrof qilmaslik tamoyiliga amal qiladilar.
Ekologik madaniyat iymonning bir bo‘lagidir. Tozalik va tartib bor joyda baraka bo‘ladi. Shunday ekan omonatni munosib saqlaylik!
Toshkent islom instituti
katta o‘qituvchisi Po‘latxon Kattayev