“Ixlos” lug'atda “tozalash” degan ma'noni anglatadi. Uning shar'iĭ istilohi borasida turli ta'riflar aĭtilgan. Eng chiroĭli ta'rifni Munoviĭ rahmatullohi alaĭh aĭtgan: “Ixlos qalb sofligini kirlantirgan amallardan xalos bŭlishdir. Kir qiluvchi har har qandaĭ amaldan xalos bŭlgan sof amalni xolis bajarilgan deĭiladi”.
Ixlos mŭmin inson hayëtida juda katta ahamiyat kasb etadigan fazilat hisoblanadi. Zero, ulug' zotlardan biri: “Amal ikki narsa bilan qabul bŭladi: xolis va solih bŭlsa”, degan.
Holis ixlos solih shariatda mavjud bŭlgan amal demakdir. Ixlos Alloh taolo tomonidan bandaga beriladigan ulkan mukofot va ne'matdir. Alloh taolo Zumar surasining ilk oyatlarida bundaĭ marhamat qiladi: “Bas, Allohga Unga dinni xolis qilgan holingda ibodat et. Ogoh bo'lingkim, xolis din Allohnikidir”.
Alloh taolo hadisi qudsiĭlardan birida: “Ixlos Mening sirlarimdan bir sirdir. O'z bandalarimdan kimni yaxshi ko'rgan bo'lsam, o'shaning qalbiga ixlosni joylaganman. Unga farishta tanish bo'lib, yoza olmaydi ham, shayton tanish bo'lib, buza olmaydi ham” degan.
Ma'ruf Karxiĭ rahmatullohi alaĭh nafsini koĭib: “Eĭ nafs! Holis bŭl, xalos bŭlasan”, der edi.
Bir solih inson ŭz birodariga bundaĭ deb ëzgan ekan: “Amalingda niyatingni xolis qil, shunda senga oz amal ham kifoya qiladi”.
O'tgan ulug'lar: “Kim ŭz ixlosida ixlosni kŭrsa, ixlosi ixlosga muhtoj bŭladi”, derdilar.
Ixlos haqida gap ketar ekan, haj ziyërati ham ushbu fazilat bilan chambarchas bog'liqdir. Alloh taolo bu haqda bundaĭ marhamat qiladi: “Haj va umrani Alloh uchun tugal ado eting (Baqara surasi, 196-oyat).
“...tugal ado eting”. Bir ishni tugal qilish uni barcha shartlari bilan buzuvchi va nuqsonga uchratuvchi narsalardan saqlashdir. Ya'ni, hajni farz, vojib, sunnat, mustahab va odoblariga amal qilgan holda harom, makruh va beadabliklardan xoli qilib bajaring, deganidir.
Mazkur oyatga kŭra, ulamolarimiz haj ëki umra amalini qilishga kirishgan kishiga ushbu harakatni oxiriga etkazib, tŭliq bajarishi vojib ekaniga ijmo qilganlar.
“...Alloh uchun...” oyati “Tafsiri Nasafiĭ”da quĭidagicha sharhlangan: “Haj va umraning shart va farzlarini tŭliq bajargan holda, kechiktirmaĭ, kamchiliksiz Alloh taoloning roziligi uchun bajaringlar”.
Hajni ixlos bilan bajarish lozimligi haqida hadislar bor. Abu Huraĭra roziĭallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alaĭhi vasallam: “Kim Alloh uchun haj qilsa, fahsh so'z aytmasa va fisqu fasod qilmasa, onasidan tug'ilg andek gunohlardan pok bo'lgan holda qaytadi”, dedilar» (Imom Buxoriy rivoyati).
Muhaddislar bu hadis ixlosga targ'ib bŭlib, haj ëki umrani qasd qilgan kishi, avvalo, niyatini gŭzal, xolis Alloh uchun qilishi kerak bŭladi, deĭdilar.
Amalni xolis qilgandan keĭin ibodatning savobini ketkazib qŭyadigan ishlardan saqlanishi lozim. Amallarini riyë, sum'a va ujbdan ehtiyët qilishi kerak. Bu illatlar shaĭtonning eng kuchli qurollari bŭlib, misqollab ĭig'ilgan barcha savoblarni bir lahzada ĭŭqqa chiqarib yuboradi.
Alloma Muhammad Ali Tahonaviĭ rahmatullohi alaĭh ŭzining istilohlar haqida ëzgan mashhur asarida riyëni quĭidagicha ta'riflaĭdi: “Riyë yaxshilikni boshqalar kŭrsin uchun qilishdir. Unda xolis niyat va ixlos bŭlmaĭdi”.
Darhaqiqat, har bir ishimizda ixlos bŭlishi kerak. Usiz ish bitmaĭdi. Ixlos qilsak, maqsadlar hosil bŭladi. Ixlos sabab Alloh taolo ëmonliklardan xalos etadi. Zero, ulug' zotlar: “Ixlos – xalos” deb bejizga aĭtmaganlar.
“Va amallaringizni botil qilmangiz”(Muhammad surasi, 33-oyat). Yusuf ibn Husaĭn rahmatullohi alaĭh aĭtadi: “Inson zoti uchun dunëda ixlosdan kŭra qiĭinroq ish ĭŭqdir. Riyëni qalbimdan tag-tugi bilan qŭporib tashlashga harchand harakat qilmaĭin, u har safar yangi-yangi kŭrinishda ŭsib chiqayëtganga ŭxshardi”.
Davomi bor...
O'zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy
Nuriddin domla Holiqnazarov hazratlarining
"Haj buyuk ibodatdir" nomli kitoblaridan olindi.
So‘nggi yillarda yurtimizda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar doirasida tarixiy merosni asrash, uni zamonaviy talablar asosida rivojlantirish hamda ziyorat turizmini yuksaltirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Press-tur ishtirokchilari dastlab Imom Buxoriy maqbarasini ziyorat qildi.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan qayta barpo etilgan majmuada ziyoratchilar uchun barcha qulayliklar muhayyo etilgan. Majmua hududida 15 gektar maydonda barpo etilgan infratuzilma doirasida to‘rt va uch yulduzli mehmonxonalar, oilaviy mehmon uylari hamda avtoturargohlar qurilgan. Barcha obyektlar zamonaviy kommunikatsiya tarmoqlari bilan ta’minlangan bo‘lib, hududda obodonlashtirish ishlari ham yuqori saviyada amalga oshirilgan. Bu o‘zgarishlar natijasida majmua bir kunda 65 ming nafar ziyoratchini qabul qilish imkoniyatiga ega bo‘lib, ziyorat turizmining rivojiga katta hissa qo‘shmoqda.
Majmuada 10 ming kishiga mo‘ljallangan ulkan masjid, 154 ustunli milliy uslubdagi muhtasham ayvon va ma’muriy binolar barpo etilgan. 9 pavilondan iborat innovatsion muzeyda esa Imom Buxoriyning hayoti va ilmiy merosi, islom ma’rifati rivojiga qo‘shgan beqiyos hissasi haqida keng ma’lumotlar jamlangan. Muzey ekspozitsiyalarida Qur’onda nomi zikr etilgan payg‘ambarlar tarixi, hadis ilmining shakllanishi va rivoji haqida ham qiziqarli ma’lumotlar o‘rin olgan.
Qadamjoda 14 ta moviy gumbaz va 75 metrlik 4 ta minora majmuaga ulug‘vor qiyofa bag‘ishlagan. Press-tur ishtirokchilari Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazida ham bo‘lib, uning faoliyati, ilmiy salohiyati va amalga oshirilayotgan ishlar bilan tanishdi.
Joriy yil 27 mart kuni Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi tashkil etilganiga 9 yil to‘ldi. Markazning tashkil etilishi mamlakatimizda diniy-ma’rifiy sohada olib borilayotgan izchil islohotlarning yaqqol amaliy natijasi bo‘lib, u ajdodlarimizning bebaho ilmiy va ma’naviy merosini, islom ilmlarini chuqur o‘rganish va keng jamoatchilikka yetkazishda muhim ilmiy platformaga aylandi.
– Butun musulmon olamida hadis ilmi haqida gap ketsa, Imom Buxoriy nomi alohida tilga olinadi, – deydi markazning ilmiy-tadqiqot ishlari bo‘yicha direktor o‘rinbosari Otabek Muhammadiyev.
– Imom Buxoriyning “Sahihi Buxoriy” kitobi dunyoda tan olingan eng mo‘tabar oltita hadis kitobidan biridir. O‘n yoshidan boshlab hadis ilmini o‘rgangan alloma bobomiz 20 dan ortiq asar yozganlar. Muzeyimizdan o‘rin olgan har bir ekspozitsiya buyuk bobokalonimizning hayoti va faoliyatidan so‘zlaydi. Xullas, yangilangan majmua bugungi kunda nafaqat ziyoratgoh, balki ilm-ma’rifat, tarbiya va ma’naviy yuksalish maskani sifatida xizmat qilmoqda. Bu esa mamlakatimizda inson qadrini ulug‘lash, milliy va diniy merosni asrab-avaylash borasida olib borilayotgan izchil siyosatning yorqin namunasidir.
Tadbir davomida markaz faoliyatiga bag‘ishlangan taqdimot o‘tkazilib, so‘nggi yillarda amalga oshirilgan ilmiy tadqiqotlar, nashrlar, xalqaro hamkorlik aloqalari va ma’naviy-ma’rifiy loyihalar haqida batafsil ma’lumot berildi.
Ishtirokchilar qo‘lyozmalarni restavratsiya qilish va konservatsiyalash laboratoriyasida bo‘lib, nodir qo‘lyozmalarni asrash va o‘rganish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar bilan tanishdi.
– Bugungi kunda fondimizdagi mingga yaqin qo‘lyozma kitoblar mavjud bo‘lib, ularning orasida restavratsiyaga muhtoj kitoblar ham bor, – deydi markazning ilmiy xodimi Baxtiyor Ibotov. – Bu kitoblarning barchasi qo‘l mehnati orqali restavratsiya qilinadi va tabiiy ashyolardan foydalaniladi. Restavratsiya jarayonida kitobning asl holati va ko‘rinishiga alohida e’tibor qaratamiz. Unga boshqacha tuzatishlar kiritilishiga yo‘l qo‘yilmaydi. Har bir kitobni restavratsiya qilish uchun uning holatiga qarab uch oydan ikki yilgacha vaqt talab etiladi. Bizda konveyer usuli qo‘llanilmaydi. Har bir xodimimiz muqovani, sahifani hamda kitobni tikish jarayonini to‘liq bajara olishi kerak. Shuning uchun xodimlarimiz doimiy ravishda yurtimizda va xorijiy davlatlarda malaka va bilimlarini oshirib boradi.
Press-tur doirasida OAV vakillari majmuaga sayohat qilib, qimmatli ma’lumotlarga ega bo‘ldi.
A. Bo‘riyev, S. Aslonov (surat), O‘zA