Saudiyalik qadimgi tillar bo'yicha mutaxassislar, Makka shahrida topilgan 1400 yillik toshdagi matnni o'qiy olishdi. Rlanet-today ma'lumotiga ko'ra, artefaktdagi yozuvda arab davlat arbobi va siyosatchi, Payg'ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi va sallamning eng yaqin sahobalaridan biri, uchinchi roshid xalifa Usmon ibn Affon roziyallohu anhu haqida so'z boradi.
Bundan avval ushbu matn hijratning 24-yilida, ya'ni 1419 yil oldin tuzilgani haqida taxmin qilingan edi. Endi qadimiy tillar bo'yicha mutaxassislar bu taxminni tasdiqlashdi. Butun ekspertlar guruhi matnning birinchi qatorini o'qiy olishga muvaffaq bo'lishdi. Unda shunday yozilgan: "men Zuhayr Allohga ishondim va 24 yilda ibn Affonning vafot etgan vaqtini yozdim".
Makkada topilgan artefakt so'nggi paytlarda arxeologlar tomonidan topilgan eng muhim topilmalardan biri sifatida tan olingan. Olimlar aslida islom tarixi boshlanishidagi eng muhim voqealar haqida hikoya qiluvchi hujjatli dalillarni oldilar.
O'zbekiston musulmonlari idorasi matbuot xizmati
Islom mutaassiblikka mutlaqo aloqasi bo‘lmagan dindir. U o‘ziga e’tiqod qiluvchilarni torlikka chaqirmaydi. Islom manbalari – Qur’on va sunnatda mutaassiblikka undovchi biror narsa yo‘q. Aksincha, kishilarni islomga undash Qur’oni karim ko‘rsatib berganidek, hikmat, go‘zal mav’iza va chiroyli bahs ila amalga oshiriladi. Bu esa mutaassiblik, biror masalani tor olishga butkul teskari bo‘lgan uslubdir.
Payg‘ambar alayhissalomdan rivoyat qilingan hadislarning birida: "Osonlashtiring – qiyinlashtirmang, xushxabar bering nafratlantirmang", - deya marhamat qilinadi. Ushbu chaqiriq mutaassiblikni inkor etadi. Zero, mutaassiblikdan nafrat, bag‘rikenglikdan esa xushxabar yuzaga keladi. Demak, islom mutaassiblikni inkor etar ekan, u terrorni, tinch aholi orasida vahima keltirib chiqarishni va begunoh insonlarning qonini to‘kishni ham qoralaydi. Islomning nazdida bir odamning joniga qasd qilish butun insoniyatning joniga qasd qilish bilan barobardir.
Qur’oni karimda bu haqda: "Kimki biron jonni o‘ldirmagan va yerda buzg‘unchilik qilib yurmagan odamni o‘ldirsa, demak, go‘yo barcha odamlarni o‘ldiribdi", - deyiladi. (Moida surasi, 32-oyat) Shunday ekan, islomni mutaassiblik bilan bog‘lash yanglishishdir. Din nomidan qo‘poruvchiliklar qilishning muqaddas islom ta’limotiga mutlaqo aloqasi yo‘q.
Abduvahob Yaqubboyev,
Namangan tumani "Mirzaboy Xolto‘raboy" masjidi imom-xatibi
@SOFTALIMOTLAR