Saudiyalik qadimgi tillar bo'yicha mutaxassislar, Makka shahrida topilgan 1400 yillik toshdagi matnni o'qiy olishdi. Rlanet-today ma'lumotiga ko'ra, artefaktdagi yozuvda arab davlat arbobi va siyosatchi, Payg'ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi va sallamning eng yaqin sahobalaridan biri, uchinchi roshid xalifa Usmon ibn Affon roziyallohu anhu haqida so'z boradi.
Bundan avval ushbu matn hijratning 24-yilida, ya'ni 1419 yil oldin tuzilgani haqida taxmin qilingan edi. Endi qadimiy tillar bo'yicha mutaxassislar bu taxminni tasdiqlashdi. Butun ekspertlar guruhi matnning birinchi qatorini o'qiy olishga muvaffaq bo'lishdi. Unda shunday yozilgan: "men Zuhayr Allohga ishondim va 24 yilda ibn Affonning vafot etgan vaqtini yozdim".
Makkada topilgan artefakt so'nggi paytlarda arxeologlar tomonidan topilgan eng muhim topilmalardan biri sifatida tan olingan. Olimlar aslida islom tarixi boshlanishidagi eng muhim voqealar haqida hikoya qiluvchi hujjatli dalillarni oldilar.
O'zbekiston musulmonlari idorasi matbuot xizmati
Savol: “Muxtasarul viqoya” kitobida asr va xufton namozlaridan oldin to‘rt rakat namoz o‘qish mustahabdir”, deyilgan ekan. Bu gapning dalili bormi?
Javob: Bismillahir Rohmanir Rohiym. Hanafiy mazhabida yoritilgan masalalar, xususan, ibodatga oid masalalarning dalillari bor. Buni ayrim manbalar zikr qilgan bo‘lsa, “Muxtasarul viqoya” kabi ixcham shaklda yozilgan kitoblar keltirmagan.
Muxtasarul viqoya kitobini sharhlagan olimlardan biri Mulla Ali Qori rahimahulloh ibora ostida quyidagi hadisni zikr qilganlar:
“Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Kim xuftondan oldin to‘rt rakat (nafl) namoz o‘qisa, go‘yoki o‘sha kechasini tahajjud bilan o‘tkazgandek bo‘ladi. Kim ularni xuftondan keyin o‘qisa, go‘yoki qadr kechasini ibodat bilan o‘tkazgandek (savobga ega) bo‘ladi”, dedilar”.
Said ibn Mansur rahimahulloh mazkur hadisni “Sunan”ida rivoyat qilgan. Imom Nasoiy rahimahulloh uni Ka’b roziyallohu anhu so‘zlaridan, imom Bayhaqiy esa Oisha roziyallohu anho so‘zlaridan rivoyat qilgan. Vallohu a’lam.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi