1-chi maqolani davomi

Masjidun Nabaviyni kengaytirish va ta’mirlash ishlari:

6. Hijriy 654 – yil Ramazon oyida juma kechasida Masjidun Nabaviyda yong‘in chiqdi. Yong‘in masjid tomini barchasini, Nabiy sollallohu alayhi vasallamni minbarlari, eshiklarni, javonlarni, xonalarni va sandiqlarni qamrab oldi. Odamlar uni o‘chira olmadilar. Abbosiy xalifa Musta’sim Billah hijriy 654 – yilda (milodiy 1257) masjid qurilishini boshladi, lekin mo‘g‘ullar Bog‘dodni istilo qilishlari sababli qurilishni oxiriga yetkaza olmadi. Misr va Yaman sultoni bu muborak ishga boshliq bo‘ldi. U sulton Zohir Biybars. Bu ishda uning hizmati beqiyos edi. Masjid tomi yonishdan avval qanday bo‘lsa shunday holatda qurilish yakunlandi.
7. Sulton Ashraf Qayitboy hijriy 886 – 886 yillar (milodiy 1481 – 1483) oralig‘ida masjidni kengaytirdi. Masjidning ko‘p qismlarini qaytadan qurdi va Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning hujralari ustiga gumbaz qurdi. Hujrayi saodatni o‘z ichiga oladigan sharqiy tomonni 2,25 ziro (1,12 m)ga kengaytirdi. Masjid balandligini 22 ziro ya’ni 11 m ga yetkazdi.

Usmoniy xalifalardan bo‘lgan sulton Mahmud II milodiy 1813 – yilda Nabiy sollallohu alayhi vasallamning hujralari ustiga qo‘rg‘oshindan yangi qubba qurdirdi va uni yashil rangga bo‘yatdi.

8. Usmoniylar hijriy 923 – yilda (milodiy 1017 – yil) Misrdagi Mamlukiylar sultonligi tugatilganidan so‘ng Masjidun Nabaviyni barcha ishlariga boshliq bo‘ldilar. Sulton Ashraf Qayitboy masjidni kengaytirganidan keyin masjidning ba’zi joylarida devorlarni yorilish holati kuzatilti. Usha paytdagi Masjidun Nabaviy Shayxi Dovud Poshsho Sulton Abdulmajid[1]ga Masjidun Nabaviyni ta’mirlash haqida xabar yubordi. Sulton Abdulmajid I hijriy 1265 – yilda(milodiy 1848 – yil) muhandis Ramzi Afandi va Usmon Afandilani masjid binosi uchun nimalar kerak bo‘lishini aniqlash uchun yubordi. Madina ahli masjid qurilishi va ta’mirlashi uchun kerak bo‘lhan narsalarni aniqlashda yordam berishdi. Ramzi va Usmon afandilar Istanbulga qaytib, Sulton Abdulmajid I ga Masjidun Nabaviyni qayta qurish va ta’mirlashga ehtiyoj boriligini aytishdi. Sulton Abdulmajid I Halim afandini masjid qurilishiga boshliq qilib jo‘natdi. Halim afandiga qo‘shib masjid qurilishi uchun kerakli bo‘lgan muhim ish qurollari, pullar, mutaxassislar, tosh teruvchi ustalar va ishchilarni yubordi. Mutaxassislar yetib borgach tosh teruvchi ustalarni boshlig‘I Ibrohim O‘ga ulardan bir qanchasini usha atrofdan marmar va tosh minerallarini izlash uchun yubordi. Ular masjid qurilishiga kerak bo‘lganini topa olishmadi. Madina atrofidagi tog‘larni qidirishayotganida Abyar Alini ro‘parasidagi Aqiyq vodiysidagi tepalikdan kerakli toshlarni topishdi. Ular tog‘ etagiga tosh teruvchi ustalar uchun chodirlar qurishdi. Ular o‘zlari bilan bolg‘alar va kerakli asboblarni oldilar va tog‘ni tepasiga ko‘tarildilar. Allohning nomi bilan ishni boshlab, yomon toshlarni pasga ota boshladilar, hatto haqiqiy ma’dan chiqqunicha. Tosh yo‘nuvchi ustalar haqiqiy ma’danni ustiga turib iskana bilan ma’danlarni qazishni boshlashdi. Undan tosh qotishmalarni chiqarib olishdi. Ushbu tog‘ni yoniga: “Ushbu tog‘da Harami Sharif uchun tosh olingan” – deb yozib qo‘yilgan. Ushbu qizil toshlardan masjid ustunlari va qubbalarini qurishdi. Ushbu toshlar o‘ymakorlik uchun oson va rangi chiroyli edi. To‘rtta devorni qora o‘yib ishlov berilgan toshlardan qurishdi. Masjidga Qur’ondan bir qancha suralar, Rasululloh sollalloh alayhi vasallamning ismlari “Suls” xatida yozildi. Yozilgan yozuvlar ustidan oltin suv yurgizib chiqildi. Sulton Abdulmajid I Masjidun Nabaviyga Qur’on ta’lim olish uchun maktab ochtirdi.

Hijriy 1277 – yilda (milodiy 1861) masjid qurilishi o‘z nihoyasiga yetdi. Masjidga umimiy 1293 m²  maydon qo‘shildi. Masjidning umumiy maydoni 10303 m² ga yetdi. Eshiklar soni 5 taga, minoralar soni 5 taga yetkazildi. Hijriy 1326 – yilda Masjidun Nabaviy to‘liq elektirlashtirildi. Bu islom olamidagi birinchi to‘liq elektirlashtirilgan inshoot bo‘ldi.

Shayxontohur tumani “Eshon 

 Boboxon” jome masjidi imom

 noibi Abdulahadov Abdulmo‘min

[1] Sulton Abdulmajid I ibn Sulton Mahmud II. Hijriy 1238 – yil (milodiy 1823 – yil) tug‘ilgan. Hijriy 1255 – yilda (milodiy 1839 – yil) sulton bo‘lgan. Hijriy 1277 – yilda (milodiy 1861 – yil) vafot etgan.