28 Октябр, 2026, 17 Жумадул аввал, 1448
28 Октябр, 2026, 17 Жумадул аввал, 1448
Аллоҳ таолога ҳамд-санолар бўлсин. Пайғамбаримиз Муҳаммад мустафo (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)га салавот-саломлар бўлсин. Аллоҳ таоло Қуръони каримда марҳамат қилади:
“...Кимки Аллоҳга имон келтирса, (У) унинг қалбини тўғри йўлга ҳидоят қилур..” (Тағобун, 11).
Қалб ҳидояти барча ҳидоят асоси, тавфиқ негизи, умр моҳиятидир. Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Огоҳ бўлинг, жасадда бир гўшт парчаси бор. У солиҳ бўлса, жасад солиҳ бўлади. У бузилса, бутун жасад бузилади. У қалбдир”, дедилар ( Имом Бухорий, Муслим).
Қалбнинг солиҳ бўлиши икки дунёда саодатга эришиш гаровидир. Унинг бузилиши эса чегарасини Аллоҳ таоло биладиган ҳалокатдир.
“Албатта, бунда (уйғоқ) қалб эгаси бўлган ёки ўзи ҳозир бўлиб, қулоқ тутган киши учун эслатма бордир” (Қоф, 37).
Ҳар бир махлуқнинг қалби бор. Қалб тирик ёки ўлик бўлиши мумкин. Тирик қалб нур билан уради, имон билан ёришади, ишонч билан лиммо-лим тўлади, тақво билан тўлиб тошади. Ўлик қалб эса касаллик, иллатдан иборат бўлади. Аллоҳ таоло бу ҳақда шундай марҳамат қилади:
“Уларнинг дилларида иллат (шубҳа ва такаббурлик) бор. Аллоҳ уларга (шу) иллатни зиёда қилди...” (Бақара,10).
”Ахир, улар Қуръон (оятлари) ҳақида фикр юритмайдиларми?! Балки дилларда «қулфлари»бордир?!” (Муҳаммад, 24).
“Улар дедилар: «Дилларимиз сен бизларни даъват қилаётган нарсадан тўсилган, қулоқларимизда эса оғирлик (карлик) бордир” (Фуссилат, 5).
Бу оятлар қалб касал бўлиши ҳамда ўлишига далил бўлади. Аллоҳ таоло душманларининг қалблари кўксларида турса-да, ҳақиқатни кўрмайди ва ҳидоят тополмайди. Шунинг учун Пайғамбаримиз (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Эй қалбларни ўзгартирувчи зот, қалбимни динингда қарор топтиргин”, деб дуо қилар эдилар
Мўминнинг қалби Рамазонда ҳам бошқа ойларда ҳам рўза тутади. Қалб ҳалок қилувчи нарсалардан, фосид эътиқодлардан, исёнкор васвасалардан, ёмон ниятлардан, даҳшатли хатарлардан тийилиш билан рўза тутади.
Мўминнинг қалби Аллоҳ таоло муҳаббати билан тўлиб тошади. Раббисини исм ва сифатлари ила тинийди. Унинг қалбида нур бўлади ва заррача зулмат қолмайди. Абадий рисолат, самовий таълим ва раббоний нурлари билан Аллоҳ таоло бандани яратган вақтдаги фитрат нури қўшилиб, икки буюк нур ҳосил бўлади. Бу ҳақида Қуръони каримда шундай зикр қилинади:
“...(Мазкурлар қўшилганда эса) нур устига нур (бўлур). Аллоҳ ўзининг (бу) нурига ўзи хоҳлаган кишиларни ҳидоят қилур. Аллоҳ одамлар (ибрат олишлари) учун (мана шундай) мисолларни келтирур. Аллоҳ барча нарсани билувчидир” (Нур, 35).
Мўминнинг қалби қуёш каби нур сочади, тонг каби ёришади Қуръон эшитса, имон нури зиёда бўлади, тафаккур қилса, ишончи ортади.
Мўминннинг қалби кибрдан рўза тутади, чунки у рўзани бузади. Кибр ҳаром бўлгани учун мўминнинг қалбини обод қилмайди. Кибр қалбни эгалласа, бу қалб соҳиби касал бўлади. Аллоҳ таоло бандаларини кибрдан қайтариб шундай дейди:
“Одамларга (кибрланиб) юзингни буриштирмагин ва ерда керилиб юрмагин! Чунки, Аллоҳ барча кибрли, мақтанчоқ кимсаларни суймас” (Луқмон, 18).
Мўминнинг қалби ўзига бино қўйиш каби иллатдан рўза тутади. Ўзига бино қўйиш инсонга ўзини мукаммал, афзал қилиб, бошқаларда йўқ яхшиликларни ўзида бордек қилиб кўрсатади. Бу айни ҳалокатдир. Бу ҳақида Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): “Ҳалок қилувчи нарсалар учтадир. Кимса ўз-ўзига бино қўйиши, бахиллик қилиши ва эргашилган ҳавои нафс”, дедилар (Баззоз ривояти).
Мўминнинг қалби ҳасаддан рўза тутади, чунки ҳасад солиҳ амалларни йўққа чиқаради, қалб нурини ўчиради, қалбни Аллоҳ таолога боғланишига тўсқинлик қилади. Бу ҳақда Қуръони каримда шундай марҳамат қилинади:
“Ёки (улар) Аллоҳ Ўз фазлидан берган неъматлари учун одамларга ҳасад қилишадими?” (Нисо, 54).
Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: “Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи васаллам): “Мўмин банданинг ичида Аллоҳнинг йўлидаги (амалда ютилган) чанг ва жаҳаннамнинг олови жам бўлмайди. Бир банданинг ичида имон билан ҳасад жам бўлмайди”, дедилар” (Ибн Ҳиббон).
Эй Раббимиз, қалбимизни тўғри йўлингга ҳидоят этиб, иймонда барқарор эт. Ушбу Рамазон ойида ҳам жисмонан, ҳам қалбан, ҳам руҳан рўза тутишни насиб қил.
Баҳриддин ПАРПИЕВ
26 октябрь куни Боку шаҳридаги Халқаро Муғом марказида “Ўзбекистон ва Озарбайжон: муштарак тарихий мерос, ислом цивилизацияси ва замонавий илмий ҳамкорлик” мавзусида халқаро анжуман бўлиб ўтди, деб хабар бермоқда “Дунё” АА.
Тадбирда икки мамлакатнинг тарихий ва маънавий алоқаларини чуқур ўрганиш, буюк алломалар меросини халқаро миқёсда тарғиб қилиш, илмий-тадқиқот ва маданий-гуманитар ҳамкорликни янада ривожлантириш масалаларига эътибор қаратилди.
Анжуманда мамлакатимизнинг Озарбайжондаги элчиси Баҳром Ашрафхонов, Озарбайжон Миллий Фанлар академияси президенти Исо Ҳабиббейли, Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази директори Фирдавс Абдухолиқов, Мусулмонлар идораси вакиллари, музейлар раҳбарлари, олимлар, маданият ва санъат намояндалари иштирок этди.
Тадбир аввалида Ўзбекистон ва Озарбайжон муносабатларига бағишланган видеоролик намойиш этилди. Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази фаолияти ҳақидаги ҳужжатли фильм иштирокчиларга тақдим қилинди. Марказ нашрларидан иборат китоблар кўргазмаси орқали меҳмонлар мамлакатимизнинг бой тарихий, илмий ва маънавий мероси билан танишиш имконига эга бўлди.
Анжуманда сўзга чиққан Ўзбекистон элчиси Баҳром Ашрафхонов икки халқ ўртасидаги тарихий яқинлик, муштарак қадриятлар ва стратегик шериклик муносабатларининг аҳамиятини таъкидлади. У Буюк ипак йўли асрлар давомида халқлар ўртасида билим ва маданий ютуқлар алмашинувига хизмат қилганини қайд этиб, Муҳаммад Хоразмий, Абу Райҳон Беруний, Ибн Сино, Мирзо Улуғбек, Низомий Ганжавий, Имодиддин Насимий ва Муҳаммад Фузулий каби алломалар мероси икки халқни бирлаштирувчи умуминсоний бойлик эканини таъкидлади.
Элчининг қайд этишича, олимлар ва тадқиқотчилар илмий факультетлар ва институтлар ўртасидаги ҳамкорликни янада мустаҳкамламоқда. Умумий тарихий хотирани биргаликда ўрганиш ва ривожлантириш, ёш тадқиқотчилар учун дастурларни амалга ошириш ҳамда қўшма лойиҳаларни ҳаётга татбиқ этиш борасида ишлар олиб борилмоқда. Энг муҳими, мазкур конференция айнан шу мақсадларга хизмат қилди.
Таъкидланганидек, дипломатия эшиклари очиқ, илмий кўргазмалар фаолият юритмоқда. Маданий мерос галереялари ўз имкониятларини намоён этиш фурсати келишини кутмоқда. Ислом цивилизацияси маркази бу борада мулоқот учун янги ва чинакам ноёб майдонга айланди. Боку ва Тошкент ўртасидаги илмий, маданий ва гуманитар алоқалар янада мустаҳкамланмоқда.
Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази директори Фирдавс Абдухолиқов марказнинг асосий ғояси, унинг илм-маърифатни тарғиб этиш ва аждодлар меросини келажак авлодларга етказишдаги ўрнига тўхталди.
“Халқларимиз ўртасидаги тарихий алоқалар исломдан олдинги даврларга ҳам бориб тақалади. Сўнгги йилларда ислом цивилизацияси бу алоқаларни янада бойитди, – деди Фирдавс Абдухолиқов. – Олимлар бир-биридан ўрганди, китоблар бир юртдан бошқасига тарқалди, бир заминда туғилган ғоя бошқасида ривожланди. Ибн Сино ва унинг озарбайжонлик шогирди Баҳманёр, Насириддин Тусийнинг Мароғадаги ва Мирзо Улуғбекнинг Самарқанддаги илмий мактаблари ана шу боғлиқликнинг ёрқин мисолидир.
Низомий Ганжавийнинг “Хамса”си Алишер Навоийга илҳом берди. Навоий туркий тилда ўз “Хамса”сини яратди. Унинг ижоди эса озарбайжон шоири Кишварийга кучли таъсир кўрсатди.
Тошкентда сақланаётган бир қўлёзмада Навоий ва Фузулий асарлари бир муқова остида жамланган. Икки буюк шоир – бир китобда. Бугун бу яқинлик Президентларимиз Шавкат Мирзиёев ва Илҳом Алиевнинг ўзаро ишончи ва амалий ишларида давом этмоқда.
Фузулий шаҳридаги Мирзо Улуғбек номидаги мактабни икки давлат раҳбари биргаликда очди. Фузулий номидаги шаҳар. Улуғбек номидаги мактаб. Унда билим олаётган болалар. Тарих билан бугунги кун ана шундай учрашади. Буюк аждодларимизнинг номлари янги авлодни илмга чорлайди”.
Анжуман доирасида икки халқнинг мусиқий мероси, хусусан, Озарбайжон муғоми ва ўзбек мақоми ўртасидаги муштараклик ҳам эътироф этилди. Миллий мусиқа анъаналари халқларнинг маънавий яқинлигини ифода этувчи муҳим маданий бойлик сифатида намоён бўлди.
Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасидаги муносабатлар Марказий Осиё ва Кавказ минтақаларида ҳамкорлик учун янги имкониятларни яратмоқда. Тарихий яқинлик, муштарак маданият, маънавий қадриятлар ва ягона маданий маконга мансублик давлатларимиз ва халқларимизни янада яқинлаштирмоқда.
Айнан мана шу жиҳатларда Ўзбекистон ва Озарбайжон қардош халқларини бирлаштириб турувчи мустаҳкам маънавий алоқаларни кўрамиз. Аҳмад Яссавий, Баҳоуддин Нақшбанд ва Саййид Яҳё Бокувий каби алломалар мероси туркий халқлар ўртасидаги диний ва маънавий муносабатлар асрлар давомида нақадар мустаҳкам бўлганини яққол намоён этади.
“Буюк мутафаккирларнинг маънавий камолот, инсонпарварлик ва ахлоқий тамойиллар ҳақидаги ғоялари бугунги кунда ҳам ўз аҳамиятини сақлаб қолмоқда. Ўзбекистон мусулмонлари идораси Озарбайжоннинг диний муассасалари ва уламолари билан диний-маънавий ҳамкорликни янада мустаҳкамлашга тайёр”, – деди Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси биринчи ўринбосари Ҳомиджон Ишматбеков.
Тадбирнинг муҳим натижаларидан бири Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази ва Озарбайжон Миллий Фанлар академияси ўртасида ҳамкорлик меморандумининг имзоланиши бўлди. Мазкур келишув тарихий меросни биргаликда ўрганиш, илмий муассасалар ўртасидаги алоқаларни мустаҳкамлаш ва қўшма тадқиқотларни ривожлантириш учун янги имкониятлар яратишга хизмат қилади.
“Бизни қадимдан турли даврлар ва сулолалар бирлаштириб келган. Темурийлар, Сафавийлар, Хоразмшоҳлар ва бошқа кўплаб сулолалар даврида аждодларимиз бир заминда яшаб, муштарак тарих, дин, маданият ва маънавий қадриятлар асосида ривожланган, – дейди Озарбайжон Миллий Фанлар академияси президенти Исо Ҳабиббейли. – Бугун биз уларнинг бой мероси ва эзгу анъаналарини давом эттириб, қўшма лойиҳалар, илмий учрашувлар ва халқаро конференциялар орқали ҳамкорлигимизни янада мустаҳкамлаяпмиз”.
Ўзбекистон ва Озарбайжон олимлари ҳамда тадқиқотчиларининг ўзаро ташрифлари, илмий мулоқотлари бу алоқаларнинг изчил ривожланаётганидан далолат беради. Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси маркази нафақат мамлакатингиз, балки бутун туркий дунё учун ҳам улкан аҳамиятга эга бўлган мегалойиҳадир.
Айниқса, бой тарихий мероснинг замонавий технологиялар ва ёш авлодга мос форматлар орқали тақдим этилиши алоҳида аҳамият касб этади. Бугунги тадбир ҳам халқларимиз ўртасидаги тарихий ришталарни мустаҳкамлаш, илмий алоқаларни кенгайтириш ва келгусидаги ҳамкорлик учун янги имкониятлар яратишга хизмат қилади.
Анжуман якунида Озарбайжон муғоми ва ўзбек мақоми ижрочилари иштирокида концерт дастури ташкил этилди. Миллий санъат намуналари икки халқнинг бой маданий мероси ва муштарак маънавий қадриятларини яна бир бор намоён этди.
Бокуда ўтказилган халқаро анжуман Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасидаги тарихий-маданий алоқаларни мустаҳкамлаш, буюк аждодлар меросини кенг тарғиб қилиш ва замонавий илмий ҳамкорликни ривожлантириш йўлидаги муҳим қадам бўлди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 