14 Май, 2026, 26 Зулқаъда, 1447
14 Май, 2026, 26 Зулқаъда, 1447
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Сидқ ва унинг улуғлиги ҳақида машойих кўпгина қимматли сўзлар айтган эканлар, улардан баъзиларини келтириб ўтамиз.
1. Шақиқи Балхий қуддиса сирруҳу шундай дейдилар:
“Содиқ муриднинг ҳоли хурмо экиб, мева ўрнига тикан ўсиб қолмасайди, деб хавотирда юрган одамга ўхшайди. Ёлғончи муриднинг ҳоли эса, тиканли бута экиб, хурмо беришини кутаётган одамга ўхшайди”.
2. Абул Фатҳ ал-Мосулий қуддиса сирруҳудан сидқ ҳақида сўраганларида, қўлларини темирчининг ўчоғига суқиб, ундан ловуллаган темир бўлагини олдилар, сўнг кафтларига қўйдиларда: “Сидқ мана будир!” дедилар.
3. Шунингдек, айтилибди: “Содиқ, ўзини ўлимга ҳозирлаган кишидир, у мабодо бирор бир сири очилиб қолгудай бўлса ҳам, ҳижолатда қолмаслигига ишонади”. Чунончи Аллоҳ бу ҳақда марҳамат этибди:
“Агар (даъволарингизда) ростгўй бўлсангизлар ўлимни орзу қилинглар-чи?!” (Жума сураси, 6-оят).
Агар банда ўз ўлимига тайёргарлигида холис, самимий бўлса, ажалнинг қай вақтда келиши уни хавотирга солмайди, чунки Аллоҳ олдида уни хижолатга қолдирадиган ҳеч бир нарса йўқлигига ишонади.
4. Зуннуни Мисрий қуддиса сирруҳу айтадилар:
“Сидқ – Аллоҳнинг қиличи, нимада синаб кўрилмасин, ҳаммасини кесади”.
5. Шунингдек, бир олим:
“Ким доимий бажарилишга буюрилган зиммасидаги фарзини адо этмас экан, бажарилиши маълум вақтларда белгиланган, фарз ибодатларини ҳам Аллоҳ қабул қилмайди”, деб айтганида, Ўша олимдан:
“Доимий фарз” ўзи нима, деб сўрабдилар. У олим: “Тўғрилик”, деб жавоб берибди.
6. Бошқа бир солиҳ шундай деган экан:
“Ёлғончининг аломати, уни ундан талаб қилмасаларда ҳадеб бўлар-бўлмасга қасам ичаверишидир”.
7. Шунингдек, айтилибди:
“Хушомадчи одам сидқни, ростликни ҳидини ҳам тотмайди. У хоҳ ўзига хушомад қилсин, хоҳ ўзгага, буни асло фарқи йуқ”.
Аллоҳнинг Қуръони каримдаги: “Эй иймон келтирганлар, Аллоҳга тақво қилинглар ва содиқлар ила бирга бўлинглар!” деган сўзини (Тавба сураси, 119-оят) қуйидагича шарҳлаган эканлар: “Эй Аллоҳга имон келтирган аҳли китоблар, бу дунёда содиқ бўлган мусулмонлар билан бирга бўлингиз, ёхуд имонингизни ҳақ ва тўғри бўлган, Ислом дини билан ислоҳ қилишга эришсангиз, эртага жаннатда ҳам ҳақиқий, ростгўй, сиддиқлар билан бирга бўласиз”.
Илоҳиёт олимлари шундай деган эканлар:
“Сидқ – тўғрилик бу тариқатдаги ҳол мақомининг энг олий даражасидир. Бу дегани шуки, инсоннинг ички оламидаги кайфияти ва ташқи кўринишдаги кайфияти хоҳ одамлар ичида бўлсин, хоҳ танҳолик ҳолида бўлсин, умуман бир-биридан фарқ қилмаслиги лозим. Бу жуда ҳам нодир ва камдан кам учрайдиган ҳолдир”.
Сидқ – тўғрилик худди одамнинг сўзида бўлгани каби унинг руҳий ва маънавий ҳолида ҳам бўлади. Сидқнинг мана шу кўриниши унинг энг мукаммал шаклидир.
“Ахлоқус солиҳийн” (Яхшилар ахлоқи) китобидан
Йўлдош Эшбек, Даврон Нурмуҳаммад
таржимаси.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Севикли Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг вафотларидан кейин Билол розияллоҳу анҳу Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг ёнига бориб, шундай деди:
– Эй Аллоҳнинг Расулининг халифаси, мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам "Мўминларнинг энг афзал амалларидан бири – Аллоҳ йўлида қилган жиҳоддир", деганларини эшитган эдим.
– Нима қилмоқчисиз, Билол? – сўради Абу Бакр.
– Вафот этгунимга қадар ўзимни Аллоҳ йўлига бахшида этмоқчиман.
– Сиз кетсангиз, бизга ким азон айтади?
Билол розияллоҳу анҳу кўзлари тўла жиққа ёш билан:
– Расулуллоҳдан кейин азон айта олмайман...
– Билол, қолинг, бизга азон айтиб туринг...
– Агар мени ўзингиз учун озод қилган бўлсангиз, айтганингизча бўла қолсин. Лекин Аллоҳ учун озод этган бўлсангиз, мени қўйиб юборинг.
– Сизни Аллоҳ учун озод қилганман, кетаверинг Билол.
Билол розияллоҳу анҳу "Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг вафотларидан кейин энди Мадинада қола олмайман" деб, Шом диёрига отландилар.
Билол азон айтмоқчи бўлсалар, «Ашҳаду анна Муҳаммадар Расулуллоҳ»га етганларида нафас ололмай, тўхтаб қолар, йиғлаб юборар эдилар.
Орадан икки йил ўтгач, Билол розияллоҳу анҳу тушларида Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламни кўрдилар. Тушларида у зот Билолга "Бу қандай жафо, эй Билол? Бизни зиёрат қиладиган вақтингиз келмадимикан?" дедилар.
Билол розияллоҳу анҳу уйғониб кетдилар, зудлик Мадинага отландилар. Етиб келиб, Расулуллоҳнинг қабрлари ёнига бориб, ерга ётиб олиб йиғладилар. Шу пайт Ҳасан ва Ҳусайнларни кўриб, уларни маҳкам бағрига босиб, ўпдилар.
Ҳасан ва Ҳусайн Билолга:
– Бомдодда азонни ўзингиз айтиб беринг, – дедилар.
Тонг саҳар Билол масжид сатҳида туриб, "Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар!" дея азон айта бошладилар. Бутун Мадинани титроқ босди.
"Ашҳаду аллаа илаҳа иллаллоҳ" деганларида ҳамма ларзага келди. "Ашҳаду анна Муҳаммадар Расулуллоҳ" деганларида эса аёллар ҳам уйларидан отилиб чиқа бошладилар. Пайғамбар алайҳиссаломнинг вафотларини кўрган саҳобалар Билолнинг азонидан таърифлаб бўлмас изтиробга тушдилар.
Мўминларнинг амири Умар розияллоҳу анҳу Шомга жўнаб кетаётганларида мусулмонлар Билолни олиб келинг, бир марта бўлса ҳам намозга азон айтиб берсин деб ўтиндилар. Мўминларнинг амири Умар Билолни чақирганларида намоз вақти кирган эди. Умар Билолдан намозга азон айтиб беришни илтимос қилдилар.
Билол розияллоҳу анҳу юқорига кўтарилиб, азон айта бошладилар. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламни таниган барча саҳобалар йиғлашга тушдилар. Улар авваллари ҳеч қачон бунчалик йиғламаган эдилар. Ҳамма тўйиб-тўйиб йиғлади. Энг қаттиқ йиғлаган Ҳазрат Умар розияллоҳу анҳу бўлди.
Билол розияллоҳу анҳу ўлим тўшагида ётганларида ёнларида ўтирган завжалари йиғладилар. Шунда Билол бундай дедилар:
– Йиғлама! Ахир эртага ҳабибим Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга, у зотнинг асҳобларига етишаман!
Шайх Зулфиқор Аҳмад Нақшбандийнинг
"Ишқи Расул" китобидан Нодиржон Одинаев таржимаси
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 