Sayt test holatida ishlamoqda!
30 Iyul, 2026   |   16 Safar, 1448

Toshkent shahri
Tong
03:41
Quyosh
05:11
Peshin
12:35
Asr
17:33
Shom
19:47
Xufton
21:14
Bismillah
30 Iyul, 2026, 16 Safar, 1448

Damashqdagi o'zbeklar

20.10.2020   2780   4 min.
Damashqdagi o'zbeklar

Bugungi kunda Damashq shahrining tarixiy markazlarida o'zbek etnosi bilan bog'liq bo'lgan kichik mahallalar, ko'chalar, tarixiy masjidlar va madrasalar saqlanib qolgan. Ma'lumotlarga ko'ra, 2010 yillarda Suriyaning Damashq va Halab (Aleppo) shaharlarida taxminan bir necha ming o'zbeklar (buxoriylar) yashagan. Tarixiy manbalarda o'rta osiyoliklar, jumladan o'zbeklar Damashq shahriga turkiy mamluklar bilan birga kirib kelgani haqida ma'lumotlar bor. Misr tarixida bo'lgani singari Suriya tarixida ham Tuluniya va Ishxidiy amirliklari katta siyosiy va harbiy ta'sirga ega bo'lishgan. Mamluklar davrida o'rta osiyolik yirik mulkdorlar, qo'shin qo'mondonlari va siyosiy arboblar Damashqda masjidlar, madrasa va xonaqohlar qurgan.

Yuqoridagi suratda: Damashqdagi o'zbek mahallasi, HH asrning 20-yillari.

XVIII-XIX asrlarda o'rta osiyoliklar haj ziyorati uchun Suriya hududlariga Eron orqali o'tuvchi karvon yo'llari bilan kirib kelgan. Ma'lumotlarga ko'ra, bu davrda Damashq O'rta Osiyodan Eron orqali o'tuvchi haj yo'lining so'nggi bekati bo'lgan. Ko'plab ziyoratchilar, haj safaridan qaytishda shu erda yashab qolib ketishgan. Ularning maxsus xonaqohlari (takyalari) bo'lgan. Jumladan, Usmoniy poshsholar davri hali tugamagan bir davrda, Murodiya takyasi tashkil qilingan bo'lib, bu takyani asli o'rta osiyolik naqshbandiya tariqatining yorqin vakillaridan biri bo'lgan Murod Muhammad al Buxoriy nomi bilan bog'lashadi, bu erda naqshbandiy tariqatining sufiylari yig'ilishgan, hojilar uchun vaqtinchalik boshpana vazifasini bajargan. Bu takya Damashqning al-Vard mahallasida joylashgan. Mazkur takya tarkibida Murodiya jome'si ham bo'lib, u Damashqdagi katta jome'lardan biri hisoblanadi. Shuningdek, Damashqda hozirga qadar saqlanib qolgan Al-Afram jome'sini ham o'rta osiyoliklar bilan bog'lashadi, u eski Damashqning Al-Muhajirin mahallasida joylashgan. O'rta osiyoliklar Damashqning turli mahallalarida yashaganligi ma'lum, jumladan, al-Azbakiya, al-Muxajirin, Annabaa Assalixiya, Suksaruja, al-Maydan va al-Qadam va boshqalar.



Suratda: Murodiya takyasi, HH asr.



Suratda: Damashqdagi Naqshbandiya (Murodiya) jome'si.

HH asrda O'rta Osiyoda boshlangan kolxozlashtirish va undan so'ng bo'lib o'tgan Stalin qatag'onlari davrida o'rta osiyoliklar avval Afg'onistonga, so'ngra Yaqin Sharqdagi katta shaharlarga ko'chib ketgan. Ular Yaqin Sharqdagi katta shaharlarga jumladan, Damashq shahriga ham borib joylashgan. Damashqqa kelgan o'rta osiyoliklar orasida Buxoro amirlari, Qo'qon xonlari oilasiga mansub xon avlodlari, xonlikda yuqori lavozimlarda ishlagan amaldorlar, harbiylar, shayxul islomlar bo'lgan, shuning uchun ham ular bu erlarda katta qiyinchiliklarga uchramasdan tez orada davlat va jamiyatda o'z o'rinlarini topishgan. Ular umumiy nom bilan buxoriylar deb nomlangan. O'rta osiyoliklar orasidan harbiy amaldorlar, siyosatchilar, yirik tadbirkorlar, ko'plab olimlar va muftiylar etishib chiqqan. Hususan, o'z davrida Nasoxi Al-Buxoriy Suriyada yuqori harbiy lavozimlarda va bosh vazir vazifalarida faoliyat yuritgan. Tilshunos olim, professor Burhon Buxoriy nafaqat Suriya ilmiy jamoatchiligida balki o'zbek olimlari orasida taniqli olimlardan biridir.

Bir so'z bilan aytganda xuddi, Saudiya Arabistoni, Iordaniya, Quddus va Qohirada bo'lgani singari Damashqdagi millatdoshlarimiz bunyodkorligi bilan, vatan, islom dini va o'zlari yashab turgan jamiyat taraqqiyoti yo'lida sadoqat bilan xizmat qilganlar, natijada yaxshi nom va hurmatga sazovor bo'lganlar.

Shavkat Ikromov,

Yaqin Sharq davlatlari bo'yicha tadqiqotchi, Toshkent davlat sharqshunoslik universitetining o'qituvchisi, O'zbekiston Fanlar akademiyasi huzuridagi O'zbekistonning eng yangi tarixi masalalari bo'yicha Muvofiqlashtiruvchi-metodik markaz doktoranti.

 

azon.uz

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

O‘zbekiston ICESCO anjumanida islom merosini raqamlashtirish bo‘yicha yangi yondashuvlarni ilgari surdi

29.07.2026   8086   4 min.
O‘zbekiston ICESCO anjumanida islom merosini raqamlashtirish bo‘yicha yangi yondashuvlarni ilgari surdi

Ozarbayjon Respublikasi poytaxti Boku shahrida ICESCOning Boku mintaqaviy vakolatxonasi hamda Istiqbolni rejalashtirish va sun’iy intellekt markazi (Center for Foresight and Artificial Intelligence – CFAI) hamkorligida “Islom olamini kelajakka tayyorlash: strategik istiqbol qo‘llanmasini taqdim etish va moslashtirish” mavzusida xalqaro anjuman bo‘lib o‘tdi.

Tadbirning ochilish marosimida ICESCOning Boku mintaqaviy vakolatxonasi direktori Abdulhakim Al-Senan, ICESCO Bosh direktori doktor Salim bin Muhammad Al-Malik (videomurojaat orqali), Yangi Janub siyosat markazining katta ilmiy xodimi Nuja Shekruni, Turkiy madaniyat va meros jamg‘armasi prezidenti Aktoti Rayimqulova hamda Istiqbolni rejalashtirish va sun’iy intellekt markazi direktori Kais Hammami so‘zga chiqib, strategik istiqbolning davlat boshqaruvidagi o‘rni, sun’iy intellektning imkoniyatlari hamda xalqaro hamkorlikni rivojlantirish masalalari yuzasidan ma’ruzalar qildilar.

Mazkur tadbir ICESCOga a’zo davlatlarda strategik istiqbolni rejalashtirish salohiyatini rivojlantirish, davlat boshqaruvi va qaror qabul qilish jarayonlariga zamonaviy prognozlash usullarini joriy etish, shuningdek, global o‘zgarishlarga mos yondashuvlarni shakllantirishga bag‘ishlandi. Shu bilan birga, anjuman musulmon mamlakatlari o‘rtasida ilmiy, madaniy va innovatsion hamkorlikni yanada mustahkamlash, o‘zaro tajriba almashish hamda islom sivilizatsiyasi merosini asrash sohasida qo‘shma tashabbuslarni rivojlantirish uchun muhim muloqot maydoni vazifasini o‘tadi.

Anjuman doirasida ICESCOning Strategic Foresight Guide – strategik istiqbolni rejalashtirish bo‘yicha qo‘llanmasi rasman taqdim etildi. Ushbu hujjat tashkilotga a’zo davlatlarda milliy istiqbolni rejalashtirish imkoniyatlarini kuchaytirish, davlat siyosati, strategik rejalashtirish va boshqaruv tizimiga ilg‘or prognozlash usullarini integratsiya qilishga qaratilgan institutsional dasturiy hujjat hisoblanadi. Shuningdek, tadbir ishtirokchilari mazkur qo‘llanmani a’zo davlatlarning tajribasi, ilmiy yondashuvlari va milliy ustuvor yo‘nalishlari asosida yanada takomillashtirish yuzasidan fikr almashdilar.

Xalqaro anjumanda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi ilmiy kotibi Rustam Jabborov ham ishtirok etib, “Sun’iy intellekt davrida islom sivilizatsiyasi: merosni asrash, raqamli transformatsiya va xalqaro hamkorlik” mavzusida ma’ruza qildi.

Ma’ruzada O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan bunyod etilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi islom sivilizatsiyasi merosini ilmiy o‘rganish, asrab-avaylash va uni zamonaviy raqamli texnologiyalar asosida keng jamoatchilikka yetkazishga xizmat qilayotgani alohida ta’kidlandi. Qayd etilganidek, Markaz muzey, ilmiy tadqiqot, ta’lim, raqamli texnologiyalar va xalqaro hamkorlikni o‘zaro uyg‘unlashtirgan zamonaviy ilmiy-ma’rifiy platforma hisoblanadi.

Ma’ruzada sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar (Big Data), raqamli texnologiyalar va virtual muhitlar jadal rivojlanayotgan bugungi davrda islom sivilizatsiyasi merosini asrash va uni kelajak avlodlarga to‘liq hamda haqqoniy yetkazish dolzarb vazifaga aylangani ta’kidlandi. Shuningdek, ijtimoiy tarmoqlarda ishonchsiz ma’lumotlarning ko‘payishi, islomofobiya holatlari va noyob qo‘lyozmalarning xalqaro bozorlarda parchalanib sotilishi kabi omillar madaniy merosni muhofaza qilish sohasida yangi yondashuvlarni talab etayotgani qayd etildi.

–  Bugun madaniy merosni muhofaza qilish faqat muzeylar yoki arxivlar vazifasi emas. Bu xalqaro hamkorlik, huquqiy himoya, raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt imkoniyatlarini birlashtirishni talab etadigan umumiy mas’uliyatdir. Sun’iy intellekt olimning o‘rnini egallamasligi, balki uning ishonchli yordamchisi bo‘lishi lozim, dedi Rustam Jabborov.

Ma’ruzada O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan bunyod etilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi islom sivilizatsiyasi merosini ilmiy o‘rganish, asrab-avaylash va uni zamonaviy raqamli texnologiyalar asosida keng jamoatchilikka yetkazishga xizmat qilayotgani alohida ta’kidlandi. Qayd etilganidek, Markaz muzey, ilmiy tadqiqot, ta’lim, raqamli texnologiyalar va xalqaro hamkorlikni o‘zaro uyg‘unlashtirgan zamonaviy ilmiy-ma’rifiy platforma hisoblanadi.

Shuningdek, ma’ruzada kelgusi 20–25 yilda sun’iy intellekt texnologiyalari qo‘lyozmalarni raqamlashtirish, tahlil qilish, restavratsiya qilish va turli tillarga tarjima qilish jarayonlarida muhim o‘rin egallashi, muzeylar esa eksponatlarni saqlash joyidan bilim yaratuvchi intellektual markazlarga aylanishi haqida fikrlar bildirildi.

Tadbir ICESCOga a’zo davlatlar o‘rtasida strategik istiqbolni rejalashtirish, madaniy merosni asrab-avaylash, sun’iy intellekt imkoniyatlaridan samarali foydalanish hamda musulmon mamlakatlari o‘rtasida ilmiy va madaniy hamkorlikni yanada mustahkamlash yo‘lidagi muhim qadamlardan biri sifatida e’tirof etildi.

 O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

 

O'zbekiston yangiliklari