Ko‘pchilikdan: “Siz mutakabbirmisiz?” – deya so‘rasangiz, ular darhol: “Yo‘q”, deb javob beradilar. Shunday bo‘lsa-da, sizga bir nechta savollar bilan murojaat qilamiz. Agarda siz savolimizga “Ha” deb javob bersangiz, sizda maxfiy kibr mavjuddir. Ustoz Ahmad Shuqayriy “Ëshlik xotiralari” kitobida bir qancha savollarni zikr qilgan, siz bu savollarga ochiq-oydin javob bering:

– Biror kishi tarafidan tanqidga duch kelsangiz, achchiqlanasizmi yoki o‘zingizni noqulay his qilasizmi, yo bo‘lmasa tezlik bilan birorta chora topib, uni o‘zingizdan yiroq qilish payiga tushasizmi?

– Agar biror kishining gapi sizga yoqmasa, uning gapini bo‘lasizmi?

– Siz o‘zingizdan yuqoriroq mansabda bo‘lgan kishining qarshisida turganingizda bezovtalik yoki xavfsirash sezasizmi?

– Odamlarning oldida o‘z fikringizni bildirish oldidan sizda “mening fikrimni qabul qilmasalar-chi?” degan qo‘rquv paydo bo‘ladimi?

– Quloq solishingizdan ko‘ra gapirishingiz ko‘pmi?

– Boshlig‘ingizga bo‘lgan muomalangiz bilan o‘zingizdan quyi martabadagi kishilar orasida bo‘ladigan muomalangiz o‘rtasida farq bormi? Siz odamlarga bir xilda emas, aksincha, ularning mansabidan kelib chiqib muomala qilasizmi?

– Biror yig‘inda kimdir siz bilan tortishib qolsa, bu shaxsiy ishingiz ekanini ro‘kach qilasizmi?

– Odamlar sizni qo‘llab-quvvatlamasa va sizning qarashlaringizga qo‘shilmasa, asabingiz taranglashib, achchig‘ingiz chiqadimi?

– Maqtov so‘zlarni eshitishga ishqibozmisiz va odamlar sizni maqtashlari uchun bor kuch-g‘ayratingizni sarflaysizmi?

– O‘zingizni boshqalar bilan solishtirib turasizmi? O‘zingizdan quyiroq kishilar bilan birga bo‘lganingizda yayrab ketasizmi? Gapi sizdan o‘tkirroq kishi bilan muomala qilganingizda asabiylik holatini his qilasizmi?

– Aziz kitobxon! Siz ham ushbu imtihondan yiqilganlar safida bo‘lsangiz, hech ajablanmang. Chunki ko‘pchilik bu imtihondan yiqiladi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning “Qalbida zarracha kibri bor kishi jannatga kirmaydi”^[1] degan hadisi shariflari ayni haqiqatdir. Shu o‘rinda muhim bir savol tug‘iladi: qanday qilib tavozeli bo‘lamiz? Bu savolga qisqacha: yuqoridagi savollarni teskarisiga o‘girsak tavozeli bo‘lmoqlikka erishamiz, deya javob berish mumkin.

– Odamlarning gaplarini bo‘lmang, aksincha, jim turib ularga quloq soling.

– Ko‘proq eshiting va kamroq gapiring.

– Odamlarni tabaqalarga ajratib muomala qilmang.

– Odamlardan maqtov eshitish uchun emas, Allohning rizosi uchun amal qiling.

Bordi-yu, Allohning oldidagi tavozeingiz bandalar oldida amaliy tavozega aylanmasa, bilingki sizning tavozeingizda kamchilik bor.

Hasson Shamsiy Poshoning “Jannat bo‘stonidagi oilaviy oqshomlar” nomli kitobidan
G‘iyosiddin Habibulloh, Ilhom Ohund, Abdulbosit Abdulvohid tarjimasi.

^[1]  Imom Muslim rivoyati.