Kumushni oltin deb ko'rsatmang!
Mazkur asar muqaddimasida hazrat Navoiy: “Har ko'y va ko'chalarda yuguribmen va olam ahlidin har nav' elga o'zumni etkuribmen va yaxshi-yamonning af'olin bilibmen va yamonu yaxshi xislatlarin tajriba qilibmen”, deb ta'kidlaganlar.
Asar Navoiy bobomiz hayotining oxirgi davri, ya'ni keksalik davrida muayyan hayotiy tajribaga ega bo'lganidan keyin yozilgani e'tiboridan, uni donishmandona kuzatishlar mahsuli deyilsa, xato bo'lmas. “Mahbub ul-qulub”da biror-bir munosabat va holat taqozosiga ko'ra, hammasi bo'lib 127 ta tanbeh keltiriladi.
“Tanbeh” so'zi “uyg'otish”, “ishora qilish”, “ogohlantirish”, “izohlash” kabi bir qancha ma'nolarni anglatadi. Shundan kelib chiqqan holda aytadigan bo'lsak, har bir tanbeh bejiz keltirilmay, ko'proq buyruq va amr ohangida aytiladi. Biror ishni qilish-qilmaslik, uning oqibati tushuntirilgandan keyin o'quvchi bu haqda o'ylanib, o'ziga tegishli xulosani chiqaradi.
Agar bir tanbehda bir amal yaxshi deyilgan bo'lsa, o'quvchida uni qilishga ishtiyoq uyg'otiladi, aksincha, agar bir amal yomon deyilgan bo'lsa, o'quvchida o'ziga etadigan ziyon-zarar haqida o'ylab ko'rishga imkon beriladi. Tanbeh ko'proq o'quvchini ogohlikka, biror yomon xislat yo illatdan xalos bo'lish, unga yaqin bo'lmaslikka chaqiradi.
Alisher Navoiy bobomizning xalqona tilda aytilgan sodda va purma'no tanbehlarining ayrimlari xalqimiz orasida hikmatli so'z yoki maqol tusini olgan: “Bilmaganni so'rab o'rgangan olim, orlanib so'ramagan o'ziga zolim”, “Oz-oz o'rganib dono bo'lur, qatra-qatra yig'ilib daryo bo'lur”, “Har kimki so'zi yolg'on, yolg'oni zohir bo'lg'och uyolg'on”, “Tilga e'tiborsiz – elga e'tiborsiz”, “Sabr bila ko'p bog'lig' ish ochilur, ishda oshuqqon ko'p toyilur, ko'p toyilg'on ko'p yiqilur”.
Navoiy bobomiz “Ko'ngul mahzanining qulfi til va ul mahzanning kalidin so'z bil” deganida, ko'ngilni bir xazinaga o'xshatsa, qulfini til va uni ochadigan kalitni so'z deb keltiradi. Teranroq o'ylab ko'rilsa, insonga yaxshilik ham, yomonlik ham aslida tilidan etadi.
Hususan, mazkur asarning 50-tanbehida:
“Har kimki so'zi yolg'on, yolg'oni zohir bo'lg'och uyolg'on. Yolg'onni chindek aytquvchi suxanvar – kumushni oltun ro'kach qiluvchi zargar. Yolg'on afsonalarda uyqu keltirguvchi, yolg'onchi uyquda takallum surguvchi. Yolg'on aytquvchi g'aflatdadur. So'zning asnofi bag'oyat cho'qdur (ko'pdur), yolg'on yamonroq sinfi yo'qtur”,
deyiladi.
Bu tanbehda yolg'on yomon illatlar qatorida ta'kidlanib, yolg'onchi xuddi kumushni oltin deb ko'rsatadigan kishiga o'xshatiladi. Shuningdek, yolg'on so'zlaguvchi kishi aytayotgan rivoyat yoki naql ham ensani qotirishi va unda hech qanday qadr-qiymat bo'lmasligi ma'lum qilinadi. Bunga sabab esa yolg'onchi har doim g'ofilligi tufayli aytayotgan so'ziga javobgarlik va mas'uliyatni his etmaydi.
Yana bir tanbehda: “Chin so'z yolg'ong'a chulg'ama, chin ayta olur tilni yolg'ong'a bulg'ama. Yolg'onchi kishi emas. Yolg'on aytmoq eran (mard)lar ishi emas”, deyilgan. Bu tanbehda ham yolg'on so'zlaguvchini inson emas, yolg'on so'zlash mardlar ishi emas deyilmoqda. Yolg'on xususida aytilgan tanbeh haqida jiddiyroq o'ylab ko'rilsa, dastlab yolg'on so'z yoqimli, foydali va jozibalidek o'ziga maftun etadi. Chunki muomala qilinayotgan kishini g'aflatda qoldirib, yolg'on bois o'z ishini bitirib olishi mumkin. Biroq bunga odatlanib qolinsa, el nazaridan qolib, unga hech kim ishonmay qo'yadi. Chunki u oltin deb aytayotgan narsa aslida kumush, shu bois bu yolg'oni fosh bo'lgandan keyin faqat o'zi zarar ko'radi, ammo bu yolg'onga inson qanday odatlanadi desak, bu har bir bolaning o'z oilasida oladigan ta'lim-tarbiyasi bilan bog'liq. Agar ota-ona o'zi yolg'ondan qochib, bolasini ham undan qaytarsa, farzand voyaga etganda aslo yolg'on gap-so'zni tiliga olmaydi. Misol uchun, hozirda internet va telefon orqali qancha kishilar yolg'on va uydirmalarni eshitadi, unga ishonadi va bir-biriga xabar berib, qimmatli vaqtini behuda va gunoh ishlarga zoye ketkizadi. Ayrimlar tanishlari qo'ng'iroq qilib qolsa, agar u bilan gaplashishni xohlamasa, bolaga “uyda yo'q” deb aytishni buyuradi. O'zi ham yolg'onchi bo'ladi va bolasini ham yolg'onga o'rgatib, gunohkor qiladi. Mana shu holat bolalar ruhiyati va ma'naviy holatiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Bora-bora bu yolg'on kattalashib, butun jamiyatga tarqalishi mumkin.
Bobomurod ERALIYeV,
Alisher Navoiy nomidagi
Adabiyot muzeyi tadqiqotchisi
Alisher Navoiyning she'riy va ilmiy-ma'naviy durdonalarida keltirilgan har bir so'z va ibora hikmatli bo'lib, uning mag'zini chaqish va ma'no-mohiyatiga etish oson emas. Axloqiy-ta'limiy qarashlarga bag'ishlangan “Mahbub ul-qulub” asarida ta'lim-tarbiya, odob-axloq va go'zal fe'l-atvorlar qatori insonda uchraydigan yomon xislat va illatlar haqida so'z yuritiladi hamda uning oqibatida hushyor va ogoh bo'lishga da'vat etiladi.
Imom-xatiblar: «Islom sivilizatsiyasi markazi Uchinchi Renessans g‘oyasining amaliy ifodasi»
O‘zbekistonda Uchinchi Renessans g‘oyasini hayotga tatbiq etish, milliy va diniy merosni chuqur o‘rganish hamda ma’naviy-ma’rifiy bilimlarni kengaytirishga qaratilgan tashabbuslar doirasida Farg‘ona, Qashqadaryo va boshqa hududlardan kelgan imom-xatiblar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida bo‘ldilar. Ular Markazdagi muzey ekspozitsiyalari, noyob qo‘lyozmalar, Renessans davrlariga bag‘ishlangan bo‘limlar va zamonaviy interaktiv yechimlar bilan tanishib, ushbu maskanni ilm, ta’lim va ma’naviyatni uyg‘unlashtirgan muhim milliy platforma sifatida baholadilar, xabar bermoqda iccu.uz.
Farg‘ona viloyati Buvayda tumani «Katta mahalla» masjidi imom-xatibi Rahmatulloh G‘oyibnazarov Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan barpo etilgan mazkur Markazni yosh avlod uchun muhim ma’rifat maskani sifatida baholadi.
«Bu yerda Birinchi va Ikkinchi Renessans davrlari, buyuk allomalarimiz qoldirgan ilmiy meros va mamlakatimiz taraqqiyoti haqidagi ekspozitsiyalarni ko‘rib katta taassurot oldik. Bu yerga kelgan har bir inson o‘z tarixini chuqurroq anglaydi, yoshlar esa ilmga va vatanparvarlikka yanada ko‘proq intiladi. Bu yerda olgan bilim va taassurotlarimizni xalqimizga yetkazishni o‘zimizga vazifa deb bilamiz», — dedi u.
Farg‘ona viloyati Qo‘shtepa tumani bosh imom-xatibi, «Muborak» jome masjidi imom-xatibi Otabek Xolmurodov Markaz kutubxonasida ilmiy izlanishlar uchun yaratilgan sharoitlarga e’tibor qaratdi.
Uning ta’kidlashicha, elektron kitoblar fondi, Brayl alifbosidagi adabiyotlar, maxsus tadqiqot xonalari va noyob manbalarning bir joyda jamlangani Markazni nafaqat muzey, balki keng qamrovli ilmiy resurs markaziga aylantirgan.
«Bu kutubxona ilmiy izlanish bilan shug‘ullanuvchilar uchun haqiqiy bilim maskani ekan. Bu yerda yaratilgan sharoitlar ilm ahlini yanada ko‘proq izlanishga undaydi. Biz bu imkoniyatlar haqida yoshlarimizga albatta targ‘ibot olib boramiz», — dedi u.
Farg‘ona viloyati Bag‘dod tumani bosh imom-xatibi Ahmadxon Nizomov esa Markazning ilmiy konsepsiyasiga alohida to‘xtaldi.
Uning fikricha, har bir ekspozitsiya ortida keng ko‘lamli tadqiqotlar va ilmiy izlanishlar mujassam bo‘lib, bu yerdagi interaktiv muhit tashrif buyuruvchilarni faqat tomoshabin emas, balki izlanuvchiga aylantiradi.
«Bu yerga bir marta kelib barchasini to‘liq anglash qiyin. Har bir ekspozitsiya ortida katta ilmiy mehnat mujassam. Ayniqsa, allomalarimiz merosi, tadqiqot markazlari va interaktiv imkoniyatlar insonni yanada chuqur izlanishga chorlaydi. Bu maskan kelajak avlod uchun ulkan ma’naviy boylik va Yangi O‘zbekistonning ilm-fan taraqqiyotiga xizmat qiladigan muhim poydevordir», — dedi u.
Tashrif yakunida ishtirokchilar Markazda jamlangan boy ilmiy va madaniy meros, raqamli ekspozitsiyalar hamda ta’lim imkoniyatlarini keng jamoatchilik, ayniqsa yoshlar o‘rtasida targ‘ib qilish Uchinchi Renessans g‘oyalarini hayotga tatbiq etish, milliy o‘zlikni anglash va ilmiy merosga qiziqishni yanada kuchaytirishga xizmat qilishini qayd etdilar.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
